Amateka ya Ruganzu I Bwimba : Umwami w'u Rwanda waguye ku rugamba i Gisaka.

Iranzi Yves Ibrahim · Amakuru · 24 October 2026

Amateka ya Ruganzu I Bwimba : Umwami w'u Rwanda waguye ku rugamba i Gisaka.

Ruganzu I Bwimba ni umwe mu bami ba mbere b’u Rwanda bagize uruhare mu kwagura no gukomeza ubwami. Yimye ingoma ahagana mu mwaka wa 1312, ayobora u Rwanda kugeza mu 1345, ubwo yapfiraga ku rugamba i Gisaka mu bikorwa byo kwagura imbibi z’ubwami.

Amateka ya Ruganzu I Bwimba : Umwami w'u Rwanda waguye ku rugamba i Gisaka. photo 1

Nk’uko inyandiko zibivuga, Ruganzu I Bwimba yasimbuye se ku ngoma ahagana mu 1312. Ibi bivuze ko yatangiye gutegeka u Rwanda mu gihe ubwami bwari bukiri mu nzira yo kwaguka no guhuza ibice bitandukanye byari bikikije umusingi w’ubwami. Kimwe mu bintu by’ingenzi biranga ingoma ya Ruganzu I Bwimba ni ibikorwa byo kwagura imbibi z’ubwami bw’u Rwanda. Mu gihe cye, u Rwanda rwari rugizwe n’uduce dutandukanye, kandi kwagura ubutegetsi byari kimwe mu byarangaga imiyoborere y’abami bo muri icyo gihe. Inyandiko zigaragaza ko Ruganzu I Bwimba yagize uruhare mu kwagura ubwami, harimo uduce nka Bwanacyambwe, Buriza, Busigi na Busarasi, hamwe n’ahandi hagiye hongerwa ku butaka bw’ubwami. Ibi byatumye izina rye rijyana n’amateka yo kubaka ubwami bwari bugenda bwaguka.Kimwe mu bintu bikomeye byaranze ingoma ya Ruganzu I Bwimba ni ikibazo cy’umubano n’ubwami bwa Gisaka. Gisaka yari ubwami bukomeye bwari mu burasirazuba bw’u Rwanda. Mu gihe cya Ruganzu I Bwimba, u Rwanda rwagerageje kwagura ubutegetsi rwerekeza muri ako karere. Amateka avuga ko Ruganzu yapfuye mu ntambara yabereye i Gisaka mu mwaka wa 1345, ubwo yari mu bikorwa byo kwagura imbibi z’u Rwanda. Hari andi masoko y’amateka agaragaza ko Ruganzu yatangiye kugerageza kwigarurira Gisaka, ariko uwo mugambi ntugire icyo ugeraho. Umwaka wa 1345 ni ingenzi cyane mu mateka ya Ruganzu I Bwimba.Ni bwo yapfiriye ku rugamba i Gisaka, aho yari yagiye mu bikorwa byo kwagura imbibi z’ubwami bw’u Rwanda. Urupfu rwe rwabaye mu gihe yari akomeje ibikorwa bya gisirikare byo kwagura igihugu. Ni yo mpamvu amateka amwibukiraho nk’umwami wagize uruhare mu gukomeza ubwami no kugerageza kongera ubuso bwabwo. Ruganzu yapfiriye mu ntambara i Gisaka mu 1345, mu gihe yageragezaga kwagura imbibi z’u Rwanda.Niba dukurikije imyaka , Ruganzu I Bwimba yimye ingoma mu 1312, arangiza ingoma ye mu 1345.Ibi bivuze ko yamaze hafi imyaka 33 ku ngoma. Muri iyo myaka, ibikorwa byo kwagura ubwami no guhangana n’ubwami bwari bukikije u Rwanda byagize umwanya ukomeye mu miyoborere ye. Ruganzu I Bwimba asigaye mu mateka nk’umwe mu bami bagize uruhare mu kwagura u Rwanda rwa kera. Ibikorwa bye byatumye u Rwanda rugenda rwiyongera mu turere dutandukanye, nubwo atashoboye gutsinda urugamba rwo kwigarurira Gisaka mbere y’urupfu rwe. Amateka y’abami ba kera ntakwiye kurebwa gusa nk’amateka y’abantu bategekaga, ahubwo anafasha gusobanukirwa uko u Rwanda rwagiye rwubakwa, uko imbibi zarwo zagendaga zihinduka ndetse n’uko ubwami bwagiye bukura mu bihe bitandukanye. Ruganzu I Bwimba yibukwa cyane kubera uruhare yagize mu gihe cyo kwagura ubwami bw’u Rwanda.Yabaye umwami mu gihe ibikorwa byo kwagura igihugu byari ingenzi ku butegetsi. Yagejeje ingabo ku rugamba i Gisaka, ariko ahasiga ubuzima mu 1345. Inkuru ye igaragaza kandi ko amateka y’u Rwanda yaranzwe n’ibihe by’intambara, kwagura imbibi, guhangana n’ubwami bw’abaturanyi ndetse no guhererekanya ubutegetsi hagati y’abami. Amateka ya Ruganzu I Bwimba atwereka ko kubaka igihugu ari urugendo rurerure rwagiye rikorwa n’ibisekuru byinshi. Nubwo yapfuye atagejeje ku ntsinzi umugambi wo kwagura u Rwanda muri Gisaka, ibikorwa by’ingoma ye byabaye igice cy’urugendo rwo gukomeza ubwami bw’u Rwanda. Nyuma ye haje abandi bami bakomeza guteza imbere no kwagura ubwami, kugeza ubwo u Rwanda rwaje kuba ubwami bunini kandi bufite imiterere y’ubutegetsi yari ikomeye mu karere k’Ibiyaga Bigari. Ruganzu I Bwimba ni izina rifite umwanya ukomeye mu mateka y’u Rwanda rwa kera. Yimye ingoma ahagana mu 1312, ayobora u Rwanda mu gihe cyo kwagura imbibi z’ubwami, kandi amateka amwibukiraho cyane ku rugamba rwo muri Gisaka, aho yapfiriye mu 1345. Urupfu rwe ntirwabaye iherezo ry’urugendo rw’ubwami bw’u Rwanda. Abami bamukurikiye bakomeje kubaka no kwagura ubwami, buri ngoma igasiga umurage wayo mu mateka y’igihugu. Ruganzu I Bwimba rero akomeza kwibukwa nk’umwe mu bami bagize uruhare mu kubaka umusingi w’u Rwanda rwagiye rwaguka uko ibisekuru byagiye bisimburana.