Burkina Faso yagaruye igihano cy’urupfu nyuma y’imyaka umunani gikuweho

Felix Nyangezi · Amakuru · 21 October 2026

Burkina Faso yagaruye igihano cy’urupfu nyuma y’imyaka umunani gikuweho

Leta iyobowe na Ibrahim Traoré ivuga ko iki cyemezo kigamije gukomeza umutekano, ariko cyongeye kubyutsa impaka ku burenganzira bwa muntu n’imikorere y’ubutabera. Burkina Faso yagaruye igihano cy’urupfu mu mategeko ahana ibyaha, nyuma y’imyaka umunani iki gihano gikuweho. Iyi ngingo iri mu ivugururwa ry’Itegeko rigena ibyaha n’ibihano ryemejwe n’Inteko Ishinga Amategeko y’inzibacyuho, iyobowe n’abadepite 71 bose baryemeje ku bwumvikane. Iri vugurura ryemejwe ku wa 20 Ukwakira 2026, mu gihe iki gihugu cyo muri Afurika y’Iburengerazuba gikomeje guhangana n’ibitero by’imitwe yitwaje intwaro ikorera mu karere ka Sahel. Ibyaha bizajya bihanishwa igihano cy’urupfu Mu byaha byateganyijwe muri iri tegeko harimo iterabwoba, ubutasi, ubuhemu bukomeye n’ubwicanyi bukorerwa umubyeyi, buzwi mu mategeko nka parricide. Hanateganyijwe igihano cy’urupfu ku muntu winjiza mu gihugu ibicuruzwa byarengeje igihe cyo gukoreshwa cyangwa bibujijwe, igihe byateje urupfu. Minisitiri w’Ubutabera, Edasso Rodrigue Bayala, yasobanuye ko iri vugurura rigamije guhangana n’ibyaha bikomeye no kongera ubushobozi bw’amategeko mu kurinda abaturage n’umutekano w’igihugu. Leta ivuga ko iri tegeko rishya rigamije gukomeza kubahiriza amategeko, kurinda abantu n’imitungo yabo no guhangana n’ibyaha bigenda byiyongera. Impamvu igihano cy’urupfu cyagaruwe Burkina Faso imaze imyaka ihanganye n’ibitero by’imitwe y’intagondwa ifitanye isano na Al-Qaeda na Leta ya Kiyisilamu, byahitanye abantu benshi kandi bigatuma abandi bava mu byabo. Guverinoma ya Perezida Ibrahim Traoré isobanura ko gukaza ibihano ari imwe mu nzira zo guhangana n’ibyaha bibangamira umutekano w’igihugu, cyane cyane iterabwoba, ubutasi n’ubuhemu bukomeye. Igihano cy’urupfu cyari cyarakuwe mu mategeko ahana ibyaha muri Gicurasi 2018, ku butegetsi bwa Perezida Roch Marc Christian Kaboré. Amakuru yatangajwe n’ibitangazamakuru mpuzamahanga agaragaza ko umuntu wa nyuma uzwi wishwe hakurikijwe igihano cy’urupfu muri Burkina Faso yishwe mu 1988. Impaka ku burenganzira bwa muntu Nubwo Leta ivuga ko iki cyemezo kigamije gukomeza umutekano, amashyirahamwe aharanira uburenganzira bwa muntu yari yaragaragaje impungenge ku mugambi wo kugarura igihano cy’urupfu. Human Rights Watch, mu itangazo yasohoye mu Ukuboza 2025, yavuze ko kugarura iki gihano bishobora gushyira mu kaga abantu banenga ubutegetsi, abanyamakuru n’abandi bagaragaza ibitekerezo bitandukanye n’ibya Leta. Iri shyirahamwe kandi ryagaragaje impungenge ku ifatwa n’ibindi bikorwa bikorerwa abantu mu gihe igihugu kiyobowe n’ubutegetsi bwa gisirikare. Impungenge zishingiye ku kuba igihano cy’urupfu kidashobora gukosorwa iyo urukiko rwafashe icyemezo kitari cyo, mu gihe kandi ibyaha bimwe nk’ubuhemu n’ubutasi bishobora guteza impaka ku buryo bisobanurwa no ku bimenyetso bikoreshwa mu kubihamya. Kugarurwa kw’iki gihano ni impinduka ikomeye mu mategeko ahana ibyaha muri Burkina Faso. Uko kizashyirwa mu bikorwa n’uko inzego z’ubutabera zizakemura ibibazo bijyanye n’ibimenyetso, uburenganzira bw’abaregwa n’imanza zitabogamye, bizaba bimwe mu bizakurikiranwa mu gihe iri vugurura rizatangira gushyirwa mu bikorwa.