Igitero cya drones cyahitanye abantu basaga 73 ku isoko ryo ku mupaka wa Sudani na Sudani y’Epfo
Abantu bagera kuri 73 bishwe, abandi 19 barakomereka mu gitero cy’indege zitagira abapilote cyibasiye isoko rya Amiet, riri mu gace ka Abyei kadahwemye guteza impaka hagati ya Sudani na Sudani y’Epfo. Igitero cy’indege zitagira abapilote, zizwi nka drones, cyagabwe ku isoko rya Amiet Common Market mu gitondo cyo ku wa Mbere, tariki ya 19 Ukwakira 2026, gihitana abantu benshi bari muri ako gace k’ubucuruzi, abandi barakomereka. John Akol Ngor, Minisitiri w’Itangazamakuru w’agateganyo mu buyobozi bwa Abyei, yatangaje ko abantu nibura 73 bapfuye, abandi 19 bagakomereka. Yavuze ko umubare w’abahitanywe n’icyo gitero ushobora kwiyongera, bitewe n’uko ibikorwa byo gushakisha no gukura imibiri mu matongo byari bikomeje. Amakuru yatangajwe na Reuters na Radio Tamazuj avuga ko igitero cyatangiye ahagana saa 11:30 za mu gitondo, kikibasira ibice bitandukanye by’isoko, harimo n’ahacururizwaga ibikomoka kuri peteroli. Abari aho bahuye n’inkongi y’umuriro n’umwotsi mwinshi nyuma y’ibisasu byaguye ku isoko. Amwe mu makuru y’ibanze avuga ko imibiri imwe yatwitswe ku buryo kuyimenya byari bigoye, mu gihe umwotsi wakomangaga ibikorwa byo gushakisha abandi bashobora kuba baraguye muri icyo gitero. Abakomeretse bajyanywe kwa muganga, abandi bari mahuteri Umuryango mpuzamahanga wita ku buzima, Médecins Sans Frontières (MSF), watangaje ko ibitaro bya Ameth Bek ushyigikira byari bimaze kwakira abarwayi barenga 20 bakomeretse muri icyo gitero. Christian Lindauer, ushinzwe ibikorwa by’ubuvuzi bya MSF muri ibyo bitaro, yavuze ko mu bakomeretse harimo abari barembye cyane ndetse n’abahiye. Abaganga bakomeje gutanga ubutabazi bwihutirwa, kubaga abakomeretse no kuvura ibikomere. Abayobozi bo muri Abyei bavuze ko abahitanywe n’iki gitero ahanini ari abasivili, barimo abacuruzi bo muri Sudani na Sudani y’Epfo. Isoko rya Amiet ni imwe mu nyubako z’ubucuruzi zikomeye muri ako gace, rihuriramo abacuruzi, abaguzi n’abaturage bahunze intambara yo muri Sudani. MSF yasabye impande zose ziri mu makimbirane kurinda abasivili n’ibikorwaremezo byabo, inagaragaza impungenge z’uko ibitero nk’ibi bishobora kubuza abaturage kugera ku buvuzi n’izindi serivisi z’ibanze. Sudani irashinjwa, ariko ibimenyetso ntibirashyirwa ahagaragara Nyuma y’icyo gitero, Yohana Akol Ngor yashinje ingabo za Sudani, zizwi nka Sudanese Armed Forces (SAF), kuba ari zo zagabye icyo gitero. Gusa, kugeza ubu, nta bimenyetso byigenga byashyizwe ahagaragara byemeza ko izo ngabo ari zo zagabye icyo gitero. Reuters yatangaje ko uyu muyobozi atatanze ibimenyetso bishimangira ibyo ashinja izo ngabo. Guverinoma ya Sudani y’Epfo na yo yagaragaje ko ihangayikishijwe n’icyo gitero. Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’iki gihugu yahamagaje ambasaderi wa Sudani uri i Juba, imugezaho imyigaragambyo n’impungenge zayo ku ngaruka icyo gitero gishobora kugira ku mutekano w’abasivili no ku ituze rya Abyei. Ku ruhande rwa Sudani, nta gisubizo ku mugaragaro cyari cyatangajwe ku birego by’uko ingabo zayo ari zo zagabye icyo gitero mu makuru yagenzuwe. Abyei, agace gakomeje guteza impaka hagati y’ibihugu byombi Abyei ni agace gakungahaye kuri peteroli gaherereye ku mupaka wa Sudani na Sudani y’Epfo. Ibihugu byombi birakavuga ko ari akarere kabyo, kandi uburyo kagomba kuyoborwa buracyari ikibazo kitakemuka burundu. Nubwo habayeho amasezerano yashyizeho uburyo bw’agateganyo bwo kuyobora no gucunga umutekano w’ako karere mu 2011, ikibazo cy’aho Abyei izabarizwa burundu ntikirarangira. Umuryango w’Abibumbye ufiteyo umutwe w’ingabo zishinzwe kubungabunga amahoro, uzwi nka UNISFA. Ako karere kandi gaherereye mu gace kagizweho ingaruka n’intambara imaze igihe muri Sudani. Iyo ntambara yatangiye muri Mata 2023, ihanganishije ingabo za Sudani n’umutwe witwaje intwaro wa Rapid Support Forces (RSF), ikaba yarateje ihungabana rikomeye ry’umutekano n’ikibazo cy’ubutabazi. Raporo za Radio Tamazuj zavuze ko isoko rya Amiet ryari rifite uruhare mu bucuruzi bw’ibikomoka kuri peteroli n’ibindi bicuruzwa bigera mu bice bitandukanye bya Sudani. Hari n’amakuru avuga ko umutwe wa RSF wari urikuramo lisansi yo gukoresha mu bice urwaniramo, ariko ayo makuru ntasobanura yonyine impamvu y’icyo gitero cyangwa ngo yemeze uwagikoze. Icyo iki gitero gisobanuye ku baturage Urupfu rw’abantu nibura 73 mu gitero kimwe ku isoko rusigiye aka karere ikibazo gikomeye cy’umutekano, cyane cyane ku baturage batunzwe n’ubucuruzi n’abashaka ibibatunga buri munsi. Mu gihe ibikorwa byo gushakisha abaguye muri icyo gitero no kwita ku bakomeretse byakomezaga, umubare nyakuri w’abapfuye n’uw’abakomeretse ushobora gukomeza kuvugururwa. Icyakora, ikibazo gikomeye kigihari ni ukumenya uwagabye igitero n’impamvu nyayo yatumye isoko rihinduka ahantu hiciwe abantu benshi. Ibyo bizasaba iperereza ryigenga n’amakuru yemejwe n’impande bireba, kugira ngo ibirego bitafatwa nk’ibimenyetso byamaze kwemezwa. Amasoko: Reuters, Radio Tamazuj, Sudans Post na Sudan Tribune. Inkuru ishingiye ku makuru yatangajwe kugeza ku wa 20 Ukwakira 2026.