Wigeze ubyuka wibuka inzozi neza, nyuma y’iminota mike zikazimira? Dore ibanga riri mu bwonko bwawe

Felix Nyangezi · Amakuru · 27 September 2026

Wigeze ubyuka wibuka inzozi neza, nyuma y’iminota mike zikazimira? Dore ibanga riri mu bwonko bwawe

Hari igihe umuntu abyuka mu gitondo umutima ukiri mu byo yarimo abona mu nzozi. Yibuka umuntu yari kumwe na we, aho yari ari, amagambo yavugwaga ndetse n’ibintu bidasanzwe byabaye.

Ariko hashira iminota mike gusa… ukibaza uti:

“Nari narose iki?”

Uko ugerageza kubyibuka, ni ko ishusho isa n’iyijimye. Umuntu wari muri ya nzozi aribuka ariko izina rikamunanira. Ahantu yari ari akahinduka urujijo. Nyuma y’akanya gato, inzozi zose ziba nk’aho zitigeze zibaho.

None se kuki ibyo bibaho?

Ese ubwonko bwacu buribagirwa inzozi ku bw’impanuka, cyangwa hari uburyo bwihariye ubwonko bukoresha kugira ngo izo nzozi zitazigera zibikwa neza?

Ubushakashatsi ku bitotsi n’inzozi butanga ibisubizo bishimishije: ariko hari n’ibintu siyansi itaramenya neza.

1. Ese koko turarota buri joro?

Igisubizo kigufi ni uko inzozi zidafungiye gusa ku gihe kimwe cy’ibitotsi.

Abantu bashobora kugira ibikorwa by’inzozi mu byiciro bitandukanye by’ibitotsi, nubwo inzozi zisobanutse, z’amashusho kandi zisa n’inkuru zikunze gutangazwa cyane iyo umuntu akangutse mu cyiciro cya REM :Rapid Eye Movement.

REM ni icyiciro cy’ibitotsi kirangwa n’uko amaso ashobora kugenda vuba, ubwonko bukaba bukora cyane ugereranyije n’ibindi byiciro by’ibitotsi, kandi umubiri ukagira uburyo bwo kugabanya cyane ibikorwa by’imitsi y’imikaya.

Ikindi gitangaje ni uko REM itabaho rimwe gusa nijoro. Umuntu anyura mu byiciro by’ibitotsi inshuro nyinshi, kandi REM ikagenda igaruka mu ijoro.

2. None kuki dukanguka tukibagirwa ibyo twarose?

Aha ni ho inkuru itangira kurushaho kuba ishimishije.

Kurota no kwibuka ibyo warose si ibintu bimwe.

Ushobora kuba wari ufite inzozi zisobanutse cyane mu gihe wari ugisinziriye, ariko kugira ngo uzibuke nyuma yo kubyuka, ubwonko bugomba kuba bwazishyize mu buryo bw’amakuru ashobora kongera kuboneka mu mutwe.

Ubushakashatsi bwagiye bwerekana ko hari ibikorwa by’ubwonko bifitanye isano no kuba umuntu azibuka cyangwa atazibuka inzozi nyuma yo kubyuka. Mu bushakashatsi bumwe, ibikorwa by’imiraba y’ubwonko mu bice bimwe byabashije gutandukanya ibihe umuntu ashobora kwibuka inzozi n’ibyo atazibuka.

Ni ukuvuga ko ikibazo atari gusa “wari warose?”, ahubwo ari na “ubwonko bwawe bwabashije gufata no kubika ibyo wari warose?”

3. REM sleep ni iki, kandi kuki abantu bayivugaho cyane?

REM ni kimwe mu byiciro by’ingenzi by’ibitotsi.

Mu gihe cya REM, ubwonko bushobora kugira ibikorwa bisa mu buryo bumwe n’ibyo tubona turi maso, mu gihe imikaya myinshi y’umubiri iba iri mu buryo bwo kudakora cyane. Umutima n’umwuka bihinduka kandi umuntu akaba ashobora kugira inzozi zisobanutse cyane.

Ni yo mpamvu iyo umuntu akangutse hagati ya REM, amahirwe yo kuvuga ati:

“Nari narose…”

ashobora kuba menshi.

Mu isesengura ry’ubushakashatsi butandukanye, kwibuka inzozi byagaragaye kenshi nyuma yo gukanguka muri REM kurusha nyuma yo gukanguka mu byiciro bimwe bya NREM.

Ariko hano hari ikintu cy’ingenzi:

REM si yo yonyine umuntu aroteramo.

Inzozi zishobora no kwibukwa nyuma yo gukanguka muri NREM.

4. Kuki inzozi zisibwa vuba cyane nyuma yo kubyuka?

Iki ni kimwe mu bibazo abashakashatsi bamaze igihe bashaka gusubiza.

Hari igitekerezo kivuga ko inzozi zishobora kuba amakuru atabitswe mu buryo bukomeye nk’andi makuru tubona turi maso.

Ubushakashatsi bumwe bwakozwe ku mbeba bwatanze igitekerezo gishimishije: hari uturemangingo two mu bwonko dushobora kugira uruhare mu kwibagirwa amakuru mu gihe cya REM. Ibyo byagaragaye ku mbeba, bityo ntibishobora gufatwa nk’ibimenyetso bihagije by’uko ibintu bimeze ku bantu, ariko byafashije abashakashatsi gutekereza ku buryo REM ishobora kugira uruhare mu kwibagirwa.

Ni ukuvuga ko tutagomba kuvuga ngo:

“Siyansi yamaze kwemeza ko ubwonko busiba inzozi.”

Ahubwo twavuga ko hari ibimenyetso by’ubushakashatsi bishyigikira igitekerezo cy’uko uburyo ubwonko bukora mu gihe cya REM bushobora kugira uruhare mu kwibagirwa amakuru amwe, harimo n’ibikubiye mu nzozi.

5. Kuki umuntu umwe yibuka inzozi hafi buri gitondo, undi akazibagirwa?

Iki ni ikibazo abantu benshi bibaza.

“Kuki njye nibuka inzozi hafi buri munsi, ariko uwo tubana akavuga ko atajya arota?”

Igisubizo ntabwo ari uko umwe aba arota undi ntarote.

Itandukaniro rishobora kuba mu buryo umuntu abyukamo, uko ibitotsi bye bimeze ndetse n’uko ubwonko bwe bukora mu minota ikurikira kubyuka.

Ubushakashatsi bwagerageje kugereranya abantu bakunze kwibuka inzozi n’abazibuka gake bwabonye itandukaniro mu mikoranire y’ibice by’ubwonko mu gihe cyo kubyuka.

Ikindi cy’ingenzi ni uko gukanguka hagati mu ijoro bishobora kugira uruhare mu kubona umwanya wo kwibuka inzozi. Ubushakashatsi ku kwibuka inzozi bugaragaza ko igihe umuntu amara ari maso hagati y’ibitotsi ari kimwe mu bintu bishobora kugira uruhare mu dream recall.

6. Kuki inzozi zo mu gitondo zishobora kwibukwa cyane?

Ujya ubona ko inzozi wibutse cyane ari izo wenda wabonye hafi yo kubyuka?

Hari impamvu ishobora kubigiramo uruhare.

Muri rusange, ibice bya REM bigenda byiyongera uko ijoro rikomeza, kandi kwibuka inzozi bishobora kuba byinshi ku mpera y’ijoro. Ubushakashatsi kandi bugaragaza ko inzozi ziboneka mu gice cya nyuma cy’ijoro zishobora kuba ndende, zisobanutse kandi zisa n’inkuru kurusha iziboneka mu ntangiriro z’ijoro.

Ni yo mpamvu ushobora kubyuka saa kumi n’imwe cyangwa saa kumi n’ebyiri za mu gitondo ukumva nk’aho wari umaze igihe uri mu yindi si.

7. None umuntu ushaka kwibuka inzozi ze yabigenza ate?

Aha hari ibintu byoroshye umuntu ashobora kugerageza.

Icya mbere: ntuhite uhaguruka.

Iyo ukangutse ugahita ufata telefone, ukareba WhatsApp, Facebook cyangwa TikTok, ibitekerezo bishya bihita byuzura mu bwonko.

Aho gutangira utyo, banza wibaze:

“Nari ndi he?”

“Nari kumwe na nde?”

“Ni iki cyabaye mbere gato y’uko mbyuka?”

Intego ni ugufata utuntu duto dusigaye mu mutwe mbere y’uko twimurwa n’ibindi bitekerezo.

Icya kabiri: andika ibyo wibuka ako kanya.

Nubwo waba wibuka igice kimwe gusa, cyandike.

Urugero:

“Nari ahantu hasa n’ishuri. Hari umuntu nzi. Hari imodoka itukura.”

Nyuma y’igihe, ibyo bice bishobora kugufasha kubona uko inzozi zari zimeze.

Ubushakashatsi ku kwibuka inzozi bugaragaza ko uburyo bwo kongera kwibuka bushobora gufasha umuntu kubona amakuru menshi yari yasigaye mu mutwe nyuma yo kubyuka.

8. Ese ushobora kwitoza kwibuka inzozi?

Yego, ariko si garanti.

Kwandika inzozi ukimara kubyuka no kubigira akamenyero bishobora gutuma witondera cyane ibyo wibuka mu gitondo.

Ikintu gikomeye ni kudategereza ko uzibuka inzozi zose.

Niba uyu munsi wibutse ishusho imwe gusa, ejo ukibuka umuntu umwe, nyuma y’iminsi ukibuka inkuru ndende—ibyo byose ni amakuru.

9. Ese inzozi ziba zifite ubutumwa bwihariye?

Aha ni ho tugomba gutandukanya ibyo abantu bemera n’ibyo ubushakashatsi bushobora kwemeza.

Mu mateka, imico itandukanye yagiye iha inzozi ibisobanuro bitandukanye. Ariko siyansi y’iki gihe ntitanga uburyo bumwe bwemejwe bwo kuvuga ko buri nzozi zifite ubutumwa runaka cyangwa ko inzozi zihanura ibizaba.

Abashakashatsi baracyiga impamvu dushobora kugira inzozi, uko zikorwa n’uburyo zihuzwa n’ibikorwa by’ubwonko n’urwibutso.

Ni yo mpamvu inzozi z’umuntu umwe zidashobora gufatwa nk’igisobanuro rusange cy’inzozi z’abantu bose.

10. Ariko se kuki inzozi rimwe na rimwe ziba nk’inkuru zidafite aho zihuriye?

Ujya kurota uri mu rugo, ugahita wisanga ku ishuri, hanyuma umuntu wari kumwe na we akaba umuntu utazi?

Ibyo na byo ni bimwe mu bituma inzozi zishimisha abashakashatsi.

Ubwonko mu gihe cyo gusinzira bukomeza gukora ibikorwa bitandukanye, kandi inzozi zishobora kuba zirimo ibintu bifitanye isano n’ibyabaye vuba, ibyo umuntu atekereza cyangwa amarangamutima.

Ariko uburyo nyabwo ubwonko bubihuza bukabyara inkuru imwe y’inzozi ntiburamenyekana neza.

Ni yo mpamvu inzozi zishobora kuba nk’inkuru wandikiwe ariko utazi umwanditsi wayo.

11. Ese umuntu ashobora kurota ariko ntabyibuke na gato?

Yego.

Kuba udashobora kuvuga inzozi wibuka ntabwo bihita bisobanura ko utigeze ugira igikorwa cy’inzozi.

Kandi ubushakashatsi bwerekana ko abantu bashobora gutanga raporo y’ibyo babonye mu bitekerezo nyuma yo gukanguka mu byiciro bitandukanye by’ibitotsi.

Hari rero itandukaniro rikomeye hagati ya:

“Sinigeze ndota.”

na

“Ntabwo nibuka ibyo narose.”

Iya kabiri ishobora kuba ari yo ibaho kenshi.

12. Ikindi gitangaje: ushobora kwibuka inzozi nyuma y’uko ubanje kuzibagirwa

Hari ubushakashatsi bwerekanye ko iyo umuntu ahawe cue, cyangwa ikimwibutsa, nyuma ashobora gutanga andi makuru ajyanye n’inzozi yari yasobanuye mbere.

Ni yo mpamvu rimwe na rimwe ushobora kuba uri gukora ikintu ku manywa, ukumva:

“Eeeh! Ibi narabirose!”

Uburyo runaka bwo kwibutsa bushobora kuba bwakanguye igice cy’urwibutso rwari rutakigaragara neza.

13. None se umuntu utajya yibuka inzozi afite ikibazo?

Oya, si ngombwa.

Kuba umuntu yibuka inzozi kenshi cyangwa gake ni ibintu bitandukana hagati y’abantu.

Ubushakashatsi ubwabwo buracyiga neza impamvu zituma abantu bamwe baba high dream recallers abandi bakaba low dream recallers.

Bityo rero, umuntu utajya yibuka inzozi ntakwiriye guhita atekereza ko hari ikibazo afite kubera iyo mpamvu yonyine.

14. Ikibazo gikomeye gisigaye: ese ubwonko bwacu buba bushaka kwibagirwa inzozi?

Nta gisubizo cya nyuma dufite.

Hari ubushakashatsi bwatanze igitekerezo cy’uko uburyo ubwonko bukora mu gihe cya REM bushobora gufasha kwibagirwa amakuru amwe. Hari n’ubundi bushakashatsi bwerekana ko kwibuka inzozi bifitanye isano n’ibikorwa byihariye by’ubwonko mu gihe cyo gusinzira no gukanguka.

Ariko ibyo ntibisobanura ko abahanga bamaze kumenya neza “impamvu nyayo y’inzozi” cyangwa ngo bamenye neza niba ubwonko buba bushaka gusiba buri nzozi.

Ibyo biracyari mu byo ubushakashatsi bukomeje gusobanura.

15. None kuki usigara wibuka amarangamutima y’inzozi kurusha inkuru yayo?

Ibi ni ibintu abantu benshi bashobora kwibonamo.

Ushobora kwibagirwa aho wari uri n’uwo wari kumwe na we, ariko ugasigara wumva ibyishimo, ubwoba, agahinda cyangwa gutungurwa wari ufite.

Ibi byongera ikibazo gikomeye ku bashakashatsi: ni gute ubwonko bubika cyangwa busigarana ibice bimwe by’ibyo twabayeho mu gihe cyo gusinzira kurusha ibindi?

Ubushakashatsi ku bikorwa by’ubwonko bifitanye isano no kwibuka inzozi buracyagerageza gusobanura neza iyi mikorere.

UMWANZURO: Inzozi wibagiwe zaba zarazimiye koko?

Ahari igitangaje kurusha ibindi ni iki:

Ushobora kuba warose ibintu byinshi kurusha ibyo wibuka.

Kubyuka ugafata telefone, ukaganira n’umuntu, ugahaguruka ukajya mu kazi cyangwa mu ishuri bishobora gutuma ibitekerezo bishya bisunika kure ibisigaye by’inzozi.

Nyuma y’iminota mike ugasigara ufite igice gito cyane cy’inkuru wari umaze kubamo.

Kandi hari igihe icyo gice na cyo kigenda…

ugasigara wibaza uti: “Nari narose iki?”

Ubushakashatsi bugaragaza ko kwibuka inzozi ari uburyo bwihariye bwo kwibuka, kandi ko ibimenyetso by’ubwonko mu gihe cyo gusinzira no gukanguka bifitanye isano n’uko inzozi zishobora kwibukwa. Ariko impamvu nyayo ituma bamwe bazibuka cyane abandi bakazibagirwa iracyari ikibazo abashakashatsi bakomeje kwiga.

Ubutaha ubyutse wibuka inzozi, ntuhite uhaguruka.

Banza uhagarare akanya gato.

Ibaze uti:

“Nari he?”

“Nari kumwe na nde?”

“Ni iki cyabaye?”

Kuko bishoboka ko mu masegonda make gusa, inkuru yose ubwonko bwawe bwari bumaze ijoro bwubaka ishobora kongera kukunyura mu ntoki.

Kandi ikibazo gikomeye kigakomeza kuba:

Ese inzozi ni inkuru ubwonko butubwira… cyangwa ni ibisigazwa by’ibikorwa ubwonko bwacu buba burimo gukora mu gihe turi gusinzira?

Kugeza ubu, siyansi iracyashakisha igisubizo cyuzuye.

Tanga igitekerezo cyangwa inyanizi kuri izi nkuru bidufashe kumenya icyo twengeramo Kandi urasabwa guhoza urushinge kuri Rubavutoday.com