U Bubiligi: Ingo z’abantu ba hafi ya Tshisekedi zasatswe mu iperereza ku mafaranga y’amabuye y’agaciro
Polisi y’u Bubiligi yasatse ingo z’abantu bamwe bafitanye isano n’umuryango wa Perezida wa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo (RDC), Félix-Antoine Tshisekedi, n’abandi bo mu rwego rwe rwa hafi, mu iperereza ku gukekwaho kunyereza amafaranga akomoka ku mutungo w’amabuye y’agaciro.
Iri saka ryabaye ku wa 14 Ukwakira 2026, i Bruxelles no mu nkengero zaho, mu gihe inzego z’ubutabera z’u Bubiligi zikomeje iperereza ryatangiye nyuma y’ikirego cyatanzwe mu 2025 n’imiryango itegamiye kuri Leta ikorera mu gace ka Katanga muri RDC.
Amakuru yatangajwe n’ibiro ntaramakuru Reuters ku wa 15 Ukwakira 2026 agaragaza ko iperereza rijyanye n’amafaranga akekwa kuba yarakomotse ku inyerezwa ry’umutungo w’amabuye y’agaciro, akaza kwimurirwa mu mahanga cyangwa agakoreshwa mu bindi bikorwa hagamijwe guhisha inkomoko yayo.
Miliyoni amagana n’amagana z’amayero avugwa mu kirego
Ikibazo cyatumye iyi dosiye ikurikiranwa n’ubutabera bw’u Bubiligi gishingiye ku kirego cyatanzwe ku wa 8 Nyakanga 2025, ku izina ry’imiryango itegamiye kuri Leta n’abandi baharanira ko umutungo kamere wa Congo ukoreshwa mu nyungu z’abaturage.
Nk’uko ikinyamakuru Le Monde cyabitangaje, ikirego cyavugaga ko hari amafaranga abarirwa muri miliyoni amagana y’amayero akekwa kuba yarimuriwe mu mahanga, harimo ayavugwaga ko yagiye mu birwa bya Maurice no muri Arabiya Sawudite, ndetse n’andi yashowe mu bikorwa byo mu Burayi, muri Canada no muri USA.
Kugeza ubu, nta mubare w’amafaranga cyangwa agaciro k’umutungo byemejwe ku mugaragaro ko byafashwe muri Iryo saka. Ibyo abapolisi baba barabonye, niba hari amafaranga cyangwa inyandiko z’ingenzi bafashe, ntibiratangazwa mu buryo burambuye.
Amabuye y’agaciro ari mu mutima w’iperereza
RDC ifite umutungo kamere ukomeye, cyane cyane umuringa na kobalite, bikenerwa mu nganda zitandukanye zirimo izikora ibikoresho by’ikoranabuhanga n’imodoka zikoresha amashanyarazi.
Nubwo uwo mutungo winjiza amafaranga menshi, imikoreshereze y’amafaranga ava mu bucukuzi imaze igihe ivugwaho ibibazo by’imicungire mibi, ruswa n’inyerezwa ry’umutungo, cyane cyane mu turere twa Haut-Katanga na Lualaba.
Abatanze ikirego mu Bubiligi bakeka ko hari abantu bashobora kuba barungukiye mu bikorwa bijyanye n’ubucukuzi n’amasezerano y’ubucuruzi bw’amabuye y’agaciro, mu gihe amafaranga yagombaga kugirira akamaro Leta ya Congo n’abaturage atageze aho yagombaga kugera.
Icyakora, ibyo ni ibirego bigomba kugenzurwa n’inzego z’ubutabera. Nta mwanzuro wa nyuma uratangazwa ugaragaza amafaranga yanyerejwe, abantu bayagizeho uruhare cyangwa agaciro nyako k’umutungo ushobora kuba waratakaye.
Tshisekedi ntiyatangajwe nk’uwafashwe muri iri saka.
Nubwo iperereza rireba abantu bamwe bavugwa ko bafitanye isano n’umuryango wa Perezida Tshisekedi, amakuru yatangajwe na TV5MONDE ashingiye ku bisobanuro byatanzwe kuri dosiye agaragaza ko Perezida Tshisekedi ubwe atari mu bantu bavuzwe ko ingo zabo zasatswe muri icyo gikorwa.
Perezidansi ya RDC yanze kugira icyo itangaza ku kibazo Reuters yayibajije. Ku ruhande rw’u Bubiligi, inzego z’ubutabera ntizatanze amazina y’abantu bose barebwa n’isaka cyangwa ibisobanuro birambuye ku bimenyetso bishobora kuba byarabonetse.
Ibi bisobanuye ko kuba umuntu afitanye isano na Perezida Tshisekedi bidahita bimugira umunyabyaha. Icyemezo ku ruhare rwa buri wese kigomba gushingira ku bimenyetso no ku myanzuro y’inzego z’ubutabera.
Iperereza rishobora kugira ingaruka ku micungire y’umutungo wa Congo
Iyi dosiye yongeye kugarura ikibazo cy’imicungire y’umutungo kamere wa RDC, igihugu gifite amabuye y’agaciro akomeye ku isoko mpuzamahanga, ariko kikaba kimaze igihe gihanganye n’ibirego bya ruswa n’inyerezwa ry’amafaranga ava muri uwo mutungo.
Niba iperereza rizagaragaza ibimenyetso bifatika by’inyerezwa ry’amafaranga cyangwa kōza umutungo ukomoka ku byaha, bishobora gutuma abakekwaho uruhare babazwa n’ubutabera, hakurikijwe amategeko akurikizwa.
Ku baturage ba Congo, ikibazo gikomeye ni ukumenya niba amafaranga ava mu mutungo kamere w’igihugu agera ku bikorwa by’iterambere, aho gutakara mu bikorwa binyuranyije n’amategeko.
Icyakora, kugeza ubu, agaciro k’amafaranga cyangwa umutungo byaba byarafashwe mu isaka ryo mu Bubiligi ntikaramenyekana. Iperereza rirakomeje, kandi imyanzuro yaryo ni yo izagaragaza niba ibirego byatanzwe bifite ibimenyetso bihagije byo gukurikirana ababigizemo uruhare.