Tangawizi : menya ibyiza byayo ku mubiri n'ibyo inzobere zivuga ku kamaro kayo
Tangawizi ni kimwe mu birungo bimaze igihe kirekire bikoreshwa mu mafunguro no mu buvuzi gakondo. Icyakora, uyu munsi ubushakashatsi bwa siyansi na bwo bukomeje kwiga ku binyabutabire biyigize nuruhare bishobora kugira ku buzima bw'umuntu. Tangawizi izwi mu izina rya siyansi Zingiber officinale, kandi igice gikoreshwa cyane ni umubyimba wo munsi y'ubutaka, uzwi nka rhizome. Inkomoko yayo iri mu bice bishyushye byo muri Aziya, cyane cyane mu majyepfo ashyira uburasirazuba bwa Aziya, ariko ubu ihingwa no mu bice bitandukanye birimo Afurika, Amerika y'Epfo n'Uburasirazuba bwo Hagati.
Tangawizi irimo ibintu bitandukanye bigira uruhare mu buryohe bwayo, impumuro yayo ndetse n'ibikorwa byayo mu mubiri. Mu binyabutabire byingenzi biyigize harimo gingerols, cyane cyane 6-gingerol, hamwe na shogaols, zingerone, paradols nibindi binyabutabire biboneka mu mavuta yayo yingenzi. Ibi ni bimwe mu bituma tangawizi ikomeza kwitabwaho mu bushakashatsi ku buzima.
Tangawizi kandi irimo ibice bitandukanye by'intungamubiri, birimo carbohydrates, proteins, amavuta, imyunyu ngugu na vitamine, nubwo ingano yabyo iba itandukanye bitewe n'ubwoko nuburyo ikoreshwamo.
Iyo tangawizi iriwe cyangwa ikanyobwa nk'igice cy'ibiribwa cyangwa ikinyobwa, ibiyigize bigera mu nzira y'igogora maze umubiri ugatunganya bimwe muri byo. Gingerols na shogaols ni bimwe mu binyabutabire byagiye byigwa cyane kubera ibikorwa byabyo birimo antioxidant na anti-inflammatory. Ibi bivuze ko bishobora kugira uruhare mu buryo umubiri uhangana na oxidative stress ndetse nimikorere ijyanye no kubyimbirwa. Ariko kuba ikinyabutabire cyagaragaje ibikorwa runaka muri laboratoire ntibihita bivuga ko tangawizi ivura indwara runaka ku muntu.
Mu byo tangawizi ifite ibimenyetso byiza kurusha ibindi harimo uruhare rwayo mu kugabanya isesemi no kuruka, cyane cyane mu bagore batwite. Ikigo cy'Abanyamerika gishinzwe ubushakashatsi ku buvuzi bwuzuzanya, NCCIH, kivuga ko ubushakashatsi bwerekana ko tangawizi ishobora gufasha mu isesemi no kuruka bijyana no gutwita. Icyakora, ubushakashatsi ku bindi bitera isesemi, nk'uburwayi bwo mu modoka cyangwa ingaruka za chimiotherapie, ntabwo bwose bwatanze ibisubizo bimwe.
Isuzuma ryagutse ry'ubushakashatsi ryasesenguye ubushakashatsi bwinshi ku tangawizi na ryo ryagaragaje ko ibimenyetso bikomeye cyane byagaragaye ku ngaruka zayo zo kugabanya isesemi ku bagore batwite.
Tangawizi imaze igihe ikoreshwa mu buvuzi gakondo mu bijyanye n'igogora no kutamererwa neza mu nda. Abashakashatsi bagiye kwiga ku buryo ibiyigize bishobora kugira uruhare mu mikorere y'inzira y'igogora. Hari ubushakashatsi bwerekana ko tangawizi ishobora kugira uruhare mu kugabanya ibimenyetso bimwe na bimwe bijyana n'igogora, ariko ibisubizo ntibisobanura ko tangawizi ari umuti w'indwara zose z'igifu. Ni yo mpamvu umuntu ufite uburibwe bwigifu bukomeza cyangwa ibindi bimenyetso bikomeye akwiye kwisuzumisha aho kwishingikiriza kuri tangawizi yonyine.
Tangawizi na yo yakozweho ubushakashatsi ku bagore bagira ububabare bw'imihango. Isuzuma ry'ubushakashatsi ryagaragaje ko supplements za tangawizi zishobora kugabanya ubukana bw'ububabare bw'imihango. NCCIH na yo ivuga ko hari ibimenyetso byerekana ko supplements za tangawizi zishobora gufasha mu kugabanya ububabare bw’imihango. Ibi ariko ntibivuze ko buri mugore ufite ubwo bubabare azagira igisubizo kimwe.
Abashakashatsi banagiye kwiga ku ruhare rwa tangawizi mu bantu bafite osteoarthritis, cyane cyane mu ivi. Isuzuma ryagutse ry'ubushakashatsi ryabonye ibimenyetso byerekana ko tangawizi ishobora kugira ingaruka nziza ku bubabare bwa osteoarthritis, ariko NCCIH ivuga ko ubushakashatsi bwinshi kuri iki kibazo butari bufite ireme rihagije ku buryo tangawizi yafatwa nk'ubuvuzi bwemewe bwo kuvura osteoarthritis.
Iki ni kimwe mu bice byagiye byitabwaho cyane mu bushakashatsi bugezweho. Isuzuma ryibisubizo by'isuzuma ry'ubushakashatsi ryasohotse mu 2026, ryasesenguye ubushakashatsi 36 bwari bukubiyemo ibizamini 296 n'abantu 43,570, ryasanze gukoresha tangawizi nk'inyongera byajyanaga no kugabanuka kw'isukari yo mu gitondo ndetse n'ikimenyetso cya HbA1c mu byasesenguwe. Iryo suzuma kandi ryagaragaje impinduka ku bimenyetso bimwe byumubiri bifitanye isano nububyimbirwe n'ibinure byo mu maraso.Ariko ibi bikwiye gusobanurwa neza: ubushakashatsi bwibanze cyane ku supplements za tangawizi, kandi ibisubizo ntibisobanura ko kunywa icyayi cya tangawizi cyangwa kurya tangawizi bisimbura imiti ya diyabete. Umuntu ufite diyabete ntakwiye guhagarika imiti yahawe na muganga kubera amakuru ajyanye na tangawizi.
Ubushakashatsi bumwe na bumwe na bwo bwagaragaje ko tangawizi ishobora kugira uruhare mu bipimo bimwe by'ibinure byo mu maraso. Isuzuma ry'ubushakashatsi ryasohotse mu 2026 ryagaragaje ko mu bushakashatsi bwinshi, supplements za tangawizi zari zifitanye isano no kugabanuka kwa triglycerides, cholesterol yose na LDL cholesterol. Icyakora, ingaruka ku bipimo bitandukanye ntabwo zari zingana muri buri bushakashatsi. Ibi bituma tangawizi ikomeza kwigwa nk'igice gishobora gufasha mu mirire, ariko ntigomba gufatwa nk'umuti wihariye wo kuvura cholesterol nyinshi.
Kimwe mu binyabutabire by'ingenzi muri tangawizi ni gingerol. Ubushakashatsi bwibanze kuri tangawizi n'ibiyigize bwagaragaje ibikorwa bishobora kugabanya inzira zimwe na zimwe zifitanye isano n'ububyimbirwe. Ibi ni byo bituma tangawizi ikomeza kwitabwaho mu bushakashatsi ku bibazo bitandukanye bifitanye isano n'ububyimbirwe.Nubwo bimeze gutyo, inzobere zigaragaza ko hakiri byinshi byo kumenya ku buryo izi ngaruka zigaragara ku bantu mu buzima bwa buri munsi.
Tangawizi irimo ibinyabutabire by’ibimera bishobora kugira ibikorwa bya antioxidant. Antioxidants zifasha umubiri guhangana na oxidative stress, ikaba ishobora kugira uruhare mu kwangiza uturemangingo iyo ibaye nyinshi. Ubushakashatsi ku tangawizi bwagaragaje impinduka ku bipimo bimwe by'umubiri bifitanye isano na oxidative stress na antioxidant status. PubMed Ariko ibi ntibivuze ko tangawizi ishobora "gusukura umubiri" cyangwa kuvura indwara zose, nk'uko rimwe na rimwe bivugwa ku mbuga nkoranyambaga.
Tangawizi ishobora gukoreshwa mu mafunguro, mu cyayi, mu isupu, mu masosi cyangwa ikavangwa n'ibindi biribwa. Hari n'abantu bayikoresha mu binyobwa bishyushye, cyane cyane mu bihe by'ubukonje cyangwa igihe bumva batameze neza. Ni ngombwa ariko gutandukanya tangawizi ikoreshwa nk'ibiryo na supplements cyangwa extracts zayo. Supplements zishobora kuba zirimo ingano y'ibinyabutabire iri hejuru cyane ugereranyije n'ingano umuntu yabona mu biryo. Nubwo tangawizi yakoreshejwe mu bushakashatsi bwinshi kandi muri rusange igaragara nk'ifite umutekano iyo ikoreshwa mu buryo bukwiye, ishobora gutera ibibazo ku bantu bamwe. NCCIH ivuga ko ishobora gutera kubabara cyangwa kutamererwa neza mu nda, gutwika mu gatuza (heartburn), impiswi cyangwa kurakaza umunwa n'umuhogo, cyane cyane iyo ikoreshejwe ku bwinshi.Abantu bafata imiti cyangwa bashaka gukoresha tangawizi nk'inyongera y'imirire bakwiye kubiganiraho n'umukozi w'ubuzima, kuko ibimera n'imiti bishobora gukorana mu buryo butifuzwa.Ku mugore utwite, hari ubushakashatsi bushimishije ku kugabanya isesemi, ariko umuntu utwite ushaka gukoresha supplements za tangawizi akwiye kubanza kugisha inama inzobere mu buzima.
Iyo ubushakashatsi ku tangawizi bushyizwe hamwe, hari ibimenyetso bishimishije cyane cyane ku isesemi ijyana no gutwita, ndetse hari ibimenyetso bimwe ku bubabare bw'imihango, osteoarthritis n'imikorere y'isukari yo mu maraso. Ariko abashakashatsi banagaragaza ko ubushakashatsi butandukanye bukoresha ubwoko butandukanye bwa tangawizi, ingano zitandukanye n'igihe gitandukanye cyo kuyikoresha. Ibi bituma bigorana kuvuga ko hari "dose imwe" ikorera buri muntu cyangwa ko tangawizi ishobora kuvura indwara runaka. Ni yo mpamvu RUBAVU TODAY ishingiye ku makuru y'ubushakashatsi, aho gutangaza ko tangawizi ari "umuti w'indwara zose", ivuga ko ari ikirungo gifite ibinyabutabire bishimishije kandi ubushakashatsi bukomeje gusuzuma akamaro kabyo ku buzima.
Tangawizi ni ikirungo gifite amateka maremare mu mirire no mu buvuzi gakondo, kikaba gikomoka mu bice bishyushye bya Aziya. Ubu cyakwirakwiriye henshi ku isi kandi gikoreshwa cyane mu mafunguro n'ibinyobwa. Ibigize tangawizi, cyane cyane gingerols na shogaols, ni byo byatumye abashakashatsi bayitaho cyane. Ubushakashatsi bwerekana ko ishobora kugira uruhare mu kugabanya isesemi, kandi hari ibimenyetso bigenda byiyongera ku bubabare bw'imihango, ibimenyetso bya osteoarthritis, isukari yo mu maraso ndetse n'ibipimo bimwe by'ibinure byo mu maraso. Icy'ingenzi ni uko tangawizi idakwiye gufatwa nkumuti usimbura ubuvuzi. Kuyigira igice cy'imirire yuzuye bishobora kuba byiza, ariko umuntu ufite indwara cyangwa ufata imiti akwiye kugisha inama inzobere mbere yo gukoresha tangawizi nyinshi cyangwa supplements zayo. RUBAVU TODAY Amakuru y'ubuzima ashingiye ku bimenyetso, aho ibihuha bitari.