Rubavu: Abaturage bibukijwe kugenzura niba ibisenge by’inzu zabo biziritse neza
Ubuyobozi bw'Akarere ka Rubavu bwibukije abaturage ko muri ibi bihe by’imvura ari ngombwa kugenzura ibice by’inzu bishobora guteza ibibazo, by’umwihariko ibisenge, kugira ngo hirindwe ibiza bishobora gutwara ubuzima bw’abantu cyangwa kwangiza imitungo. Mu gihe u Rwanda rwinjiye mu gihe cy’imvura cya Nzeri–Ukuboza 2026, inzego zishinzwe gukumira no guhangana n’ibiza ziri gukangurira abaturage gufata ingamba hakiri kare, aho gutegereza ko imvura nyinshi cyangwa umuyaga bikubita ngo batangire gushaka uko bakemura ikibazo. Minisiteri y'Ibikorwa by'Ubutabazi (MINEMA), ivuga ko muri iki gihe hateganyijwe imvura nyinshi, bityo abaturage bagasabwa kwitegura no gukumira ibiza mbere y’uko bibaho. Ni muri urwo rwego abaturage bo mu Karere ka Rubavu, gafite bimwe mu bice bikunze kwibasirwa n’ibiza, bakwiye kongera kwibuka ubutumwa bugira buti: “Igisenge cy’inzu utuyemo cyangwa ukoreramo kiraziritse neza? Bigenzure uyu munsi, aho bitarakorwa bikorwe vuba.” Igisenge kitaziritse neza gishobora guteza iki? Iyo imvura nyinshi iherekejwe n’umuyaga ukomeye, igisenge kitari gifashe neza gishobora guterurwa n’umuyaga, gukuka cyangwa kugwa, bigateza ibibazo bikomeye ku bantu no ku mitungo. MINEMA ishyira umuyaga ukomeye ujyana n’imvura nyinshi mu byago bishobora kwangiza amazu, ibikorwa remezo n’imyaka, kandi Rubavu iri mu turere twagaragajwe nk’udashobora kwirengagiza iki kibazo. Igisenge gishobora gutwarwa n’umuyaga kigakururira hamwe n’ibindi bice by’inzu, amazi akinjira mu nzu, ibikoresho byo mu rugo bikangirika, ndetse n’abari mu nyubako bakaba bashobora gukomereka. Mu bihe bikomeye, igisenge cyangwa ibindi bice by’inzu bishobora kugwa, bigashyira ubuzima bw’abaturage mu kaga. Ni yo mpamvu gukomeza gutegereza ngo “tuzagikosora imvura nizatangira” bishobora kuba ari ugutinda gufata ingamba. Ubuyobozi busaba abaturage kugira icyo bakora mbere y’imvura nyinshi MINEMA iherutse gukangurira abaturage hirya no hino mu gihugu gukora ibikorwa byo gukomeza ibisenge by’amazu, gusibura imiyoboro y’amazi, kurwanya isuri no gukomeza inyubako zishobora kuba zifite intege nke. Muri Rubavu na ho ubu butumwa ni ingenzi cyane. Mu Ukwakira 2024, ubwo MINEMA yari mu bikorwa byo gukumira ibiza mu Murenge wa Rugerero, abaturage bibukijwe kurinda ibidukikije, kurwanya isuri no, cyane cyane, gukomeza ibisenge by’amazu kugira ngo birindwe umuyaga ukomeye. Umuturage yakora iki uyu munsi? Niba utuye cyangwa ukorera muri Rubavu, ntutegereze ko ikibazo kigaragara. Jya hanze urebe inzu yawe, maze ugenzure: Ese amabati cyangwa ibindi bikoresho by’igisenge birafashe neza? Ese imisumari, ibyuma n’ibindi bifata igisenge birafashe neza? Ese ibiti cyangwa trusses zifashe igisenge ntizishaje cyangwa ngo zibe zarangiritse? Ese hari ahantu amazi asigaye anyura mu gisenge? Ese hari igice cy’igisenge cyatangiye kuzamurwa n’umuyaga cyangwa kunyeganyega? Ese amazi y’imvura afite aho anyura cyangwa ashobora gutera ibibazo ku nzu? Iyo ubonye ikibazo, gikosore vuba mbere y’uko imvura nyinshi cyangwa umuyaga bikigeraho. MINEMA ubwayo ishyira gukomeza no gusana ibisenge n’ibice bifata inzu mu ngamba zo kugabanya ingaruka z’umuyaga ukomeye. Ntukibagirwe n’imiyoboro y’amazi Ntabwo ari igisenge gusa kigomba kugenzurwa. Imvura nyinshi ishobora gutuma amazi yinjira mu nzu cyangwa akayizenguruka iyo imiyoboro y’amazi ifunze, idakora neza cyangwa itayobora amazi ahantu habugenewe. Ni yo mpamvu abaturage basabwa gusibura imiyoboro y’amazi ikikije amazu, imihanda n’ahandi, kugira ngo amazi atarenga inkombe ngo yangize inzu n’indi mitungo. Abatuye ahantu hashobora guteza ibyago nabo bagomba kwitonda Uretse ibibazo by’ibisenge, abaturage batuye ahantu hashobora kwibasirwa n’imyuzure, inkangu cyangwa isuri basabwa gukurikiza amabwiriza y’inzego zibishinzwe no kwimuka hakiri kare igihe babisabwe. MINEMA isaba ko abaturage batuye ahantu hashobora guteza ibyago bategura kwimuka hakiri kare, aho gutegereza ko ibiza bibageraho. Ibi ni ingenzi cyane muri Rubavu, aho mu myaka ishize abaturage bagizweho ingaruka n’ibiza, ndetse ibikorwa byo kubakira imiryango yakuwe mu duce tw’ibyago bikomeje gukorwa. Gukumira ibiza ni inshingano ya buri wese Ubutumwa bw’ubuyobozi ntabwo bugamije gutera abaturage ubwoba, ahubwo bugamije kubafasha gufata ingamba hakiri kare. Iyo umuturage akomeje igisenge mbere y’imvura, asibura imiyoboro y’amazi, arwanya isuri kandi agatanga amakuru ku kibazo abonye, aba agize uruhare mu kurinda ubuzima bwe, ubw’umuryango we ndetse n’umutungo we. MINEMA ishimangira ko gukumira ibiza ari inshingano ihuriweho n’abaturage n’inzego z’ubuyobozi, kandi ko ingamba zoroshye zifatwa mbere y’ibiza zishobora kugabanya cyane ibyangirika.
