nigeria yahagaritse ingendo z’abadepite bajya muri afurika y’epfo kubera ibitero ku banyamahanga

Inteko Ishinga Amategeko ya Nigeria yafashe icyemezo gikomeye cyo guhagarika, mu gihe kitazwi, ingendo zemewe z’abadepite n’abakozi b’Inteko bajya muri Afurika y’Epfo, nyuma y’uko ibitero byibasira abimukira bikomeje kuvugwa muri icyo gihugu.

Iki cyemezo cyatangajwe ku wa 11 Nzeri 2026, nyuma y’amezi menshi arangwa n’imyigaragambyo n’ibikorwa byibasira abanyamahanga muri Afurika y’Epfo.

Inteko ya Nigeria yavuze ko idashobora gukomeza kohereza abayobozi bayo muri Afurika y’Epfo mu gihe abaturage ba Nigeria n’abandi banyafurika bakomeje guhura n’ibitero, gukomeretswa, kwimurwa ndetse no gutakaza imitungo.

Umuvugizi w’Inteko, Akin Rotimi, yatangaje ko ingendo zose zemewe n’Inteko, komite zayo, abadepite, abayobozi n’abakozi bajya muri Afurika y’Epfo zahagaritswe. Iki cyemezo cyanakubiyemo ibikorwa by’itumanaho cyangwa inama bikorwa hifashishijwe ikoranabuhanga.

Nigeria ivuga ko iki cyemezo cyafashwe kubera impungenge zikomeye ku mutekano w’abaturage bayo baba cyangwa bakorera muri Afurika y’Epfo.

Ikibazo cy’ibitero ku banyamahanga muri Afurika y’Epfo kimaze igihe. Abaturage bamwe bagiye bashinja abanyamahanga kuba intandaro y’ibibazo by’ubushomeri, ibyaha ndetse n’igitutu ku bikorwa remezo na serivisi rusange.

Ariko abasesenguzi bavuga ko ibibazo by’ubushomeri, ubukene n’ibyaha bifite imizi irenze ikibazo cy’abanyamahanga, kandi ko kwibasira abimukira bishobora kurushaho guteza amakimbirane.

Nigeria ni kimwe mu bihugu byagaragaje kenshi ko gihangayikishijwe n’umutekano w’abaturage bacyo muri Afurika y’Epfo.

Amakuru yatangajwe n’impande zombi agaragaza ko kuva mu mwaka wa 2022, nibura Abanyanijeriya 98 bapfuye mu bitero by’agatsiko, ibikorwa by’urugomo bifitanye isano n’urwango ndetse n’ibindi bikorwa byo kwica abantu mu buryo butemewe n’amategeko.

Muri Kamena 2026, Abanyanijeriya babiri bapfuye mu bikorwa by’urugomo byibasiraga abimukira. Guverinoma ya Nigeria yavuze ko umwe bakeka ko yaba yarishwe n’abapolisi, mu gihe undi yaba yarishwe n’abantu batamenyekanye.

Ibibazo byakomeje kwiyongera nyuma y’imyigaragambyo yabereye mu bice bitandukanye bya Afurika y’Epfo, aho abimukira bamwe basabwe kuva mu gihugu.

Mu ntangiriro za Nzeri, habaye n’ikindi gikorwa cy’urugomo i Durban, aho abantu bagabye igitero ku nkambi yari irimo Abanyekongo. Ibi byongeye guteza impungenge ku mutekano w’abimukira muri icyo gihugu.

Ikibazo cyagize n’ingaruka ku mibereho y’abimukira. Bamwe batakaje amazu, ubucuruzi n’indi mitungo, mu gihe abandi bahisemo kuva muri Afurika y’Epfo kubera gutinya umutekano muke.

Imibare yatangajwe n’impande zitandukanye ku mubare w’abantu bavuye muri Afurika y’Epfo kubera iki kibazo iratandukanye. Guverinoma ya Afurika y’Epfo ivuga ko hafi 90,000 bamaze gutaha ku bushake cyangwa koherezwa mu bihugu byabo, mu gihe ibihugu by’abimukira bivuga ko umubare ushobora kuba ugera hafi ku 178,000.

Nigeria n’Afurika y’Epfo ni ibihugu bibiri bikomeye ku mugabane wa Afurika, bityo ikibazo cy’umutekano w’abaturage b’ibihugu byombi gifite n’ingaruka ku mibanire yabyo.

Guverinoma zombi zari zaraganiriye kuri iki kibazo. Muri Nyakanga, Minisitiri w’Ububanyi n’Amahanga wa Afurika y’Epfo Ronald Lamola yagiriye uruzinduko muri Abuja, aho yagiranye ibiganiro n’abayobozi ba Nigeria ku kibazo cy’ibitero byibasira abanyamahanga.

Nubwo Inteko ya Nigeria yahagaritse ingendo z’abadepite bajya muri Afurika y’Epfo, iki cyemezo ntigihagarika ingendo za guverinoma ya Nigeria muri rusange. Ni icyemezo cyafashwe n’urwego rw’Inteko Ishinga Amategeko mu rwego rwo kugaragaza ko rudashyigikiye ibitero bikomeje kwibasira abanyamahanga.

Iki kibazo gikomeje gukurikiranwa cyane kuko gishobora kugira ingaruka ku mibanire hagati ya Nigeria na Afurika y’Epfo, ndetse no ku buryo ibihugu bya Afurika bifatanya mu kurinda abaturage babyo baba mu bindi bihugu.