Museveni, Abiy n’abandi bayobozi bakomeye bateraniye i Lamu ku mushinga wa Dangote wa miliyari $16
Lamu, Kenya :Ku nkombe z’inyanja y’u Buhinde, i Lamu muri Kenya, hakomeje kuba igikorwa gikomeye gishobora kugira uruhare mu guhindura imiterere y’ubucuruzi n’ingufu muri Afurika y’Iburasirazuba, aho abayobozi bakuru b’ibihugu bitandukanye bateraniye mu muhango wo gutangiza ku mugaragaro umushinga w’uruganda runini rutunganya peteroli rwa Dangote.
Uyu mushinga wa Dangote East Africa Refinery ufite agaciro kagereranywa na miliyari 16 z’amadolari ya Amerika, ukaba uteganyijwe gutunganya kugeza kuri barili 700.000 za peteroli ku munsi umaze kuzura.
Mu bayobozi bitabiriye uyu muhango harimo Perezida wa Uganda, Yoweri Kaguta Museveni, Minisitiri w’Intebe wa Ethiopia, Abiy Ahmed Ali, Romuald Wadagni wa Benin na Jean-Lucien Savi de Tové wa Togo.
Perezida wa Kenya, William Ruto, hamwe n’umushoramari w’Umunya-Nigeria, Aliko Dangote, ni bo bari ku isonga mu gutangiza uyu mushinga, uteganyijwe kubakwa hafi y’icyambu cya Lamu, mu gice cya LAPSSET.
Uyu muhango witabiriwe kandi n’uwahoze ari Perezida wa Nigeria, Olusegun Obasanjo, ndetse n’intumwa zihagarariye ibindi bihugu bya Afurika.
Uruganda ruzaba rutunganya peteroli nyinshi
Dangote East Africa Refinery iteganyijwe kuba imwe mu nganda nini cyane zitunganya peteroli ku mugabane wa Afurika, aho ubushobozi bwarwo buzagera kuri barili 700.000 ku munsi.
Umushinga uteganyijwe kuzuzura mu myaka igera kuri itatu cyangwa hafi ya 2030, bitewe n’aho imirimo izagera n’imiterere y’ikorwa ryawo.
Intego nyamukuru ni ugutunganya peteroli ikavamo ibikomoka kuri yo birimo lisansi, mazutu n’ibindi bicuruzwa byifashishwa mu nganda no mu bwikorezi, bikagenerwa Kenya ndetse n’amasoko yo mu bihugu bitandukanye byo muri Afurika y’Iburasirazuba.
Biteganyijwe ko iri ruganda ruzagira uruhare mu kugabanya igitutu cy’ibihugu byo muri aka karere cyo gutumiza ibikomoka kuri peteroli bivuye hanze y’umugabane.
Afurika y’Iburasirazuba ishaka kugabanya gutumiza ibikomoka kuri peteroli
Uyu mushinga uza mu gihe ibihugu byinshi byo muri Afurika y’Iburasirazuba bikomeje gushaka uburyo byakwihaza mu ngufu no kugabanya amafaranga menshi agenda mu gutumiza ibikomoka kuri peteroli.
Uruganda rwa Lamu ruzaba rufite aho ruhurira n’ibikorwa by’ubwikorezi n’ubucuruzi binyuze ku cyambu cya Lamu, kikaba ari igice cy’ingenzi cya LAPSSET ihuza Kenya n’ibihugu byo mu karere.
Hari kandi ibihugu birimo Uganda, Ethiopia, South Sudan, Tanzania, Rwanda, Burundi na Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo bishobora kuba amasoko y’ibikomoka kuri peteroli bizatunganywa muri uru ruganda.
Imirimo yatangiye gutegurwa
Nubwo uyu munsi ari wo w’umuhango wo gutangiza ku mugaragaro umushinga, ibikorwa byo kuwitegura byari bimaze gutangira.
Ku cyambu cya Lamu hamaze kugera imashini n’ibikoresho biremereye bigera kuri toni 2.930, bizifashishwa mu bikorwa by’ubwubatsi bw’uru ruganda.
Uyu mushinga kandi uteganyijwe guteza imbere izindi nganda zishamikiye ku gutunganya peteroli, zirimo izikora ifumbire, imiti ikoreshwa mu nganda ndetse n’ibikoresho byo gupfunyikamo.
Hari n’ibibazo bigikurikiranwa
Nubwo uyu mushinga watangiye ku mugaragaro, hari ibibazo bimwe bikomeje gukurikiranwa, cyane cyane ibirebana n’ubutaka bwagenewe kubakwaho uru ruganda.
Abaturage 133 bo mu gace k’umushinga bagejeje ikibazo mu rukiko bavuga ko hari ibibazo bijyanye n’ubutaka, indishyi ndetse n’uburyo bwo kwimurwa. Urukiko rw’i Malindi rwashyizeho itariki ya 14 Ukwakira 2026 kugira ngo uru rubanza rukomeze kuburanishwa.
Ku ruhande rwa Dangote, ubuyobozi bw’uyu mushinga bwatangaje ko ikibazo cy’urukiko kitabuza umuhango wo gutangiza umushinga, nubwo gishobora kugira ingaruka ku bimwe mu bikorwa bizakorerwa ku butaka mu gihe ikibazo kigikurikiranwa.
Umushinga ufite amaso kuri Afurika y’Iburasirazuba
Dangote East Africa Refinery ntabwo ireba Kenya yonyine. Ni umushinga wateguwe ku isoko ryagutse ry’Afurika y’Iburasirazuba, aho ibihugu bikomeje gukenera ibikomoka kuri peteroli mu bwikorezi, ubuhinzi, inganda n’izindi serivisi.
Nirangira kandi igakora ku bushobozi bwateganyijwe, uruganda rwa Lamu ruzaba rufite ubushobozi bwo gutunganya peteroli nyinshi ku rwego rw’akarere, rufashe mu guhindura uburyo ibihugu byo muri aka karere bibona ibikomoka kuri peteroli.
Uyu munsi rero i Lamu, ntabwo hatangijwe gusa inyubako y’uruganda; hatangijwe n’umushinga witezweho kugira uruhare mu ishusho nshya y’ubucuruzi, ingufu n’inganda muri Afurika y’Iburasirazuba.