Musanze: Imbwa zirenga 3,200 zarumye abantu mu Rwanda mu 2025, RBC ishyira imbaraga mu gukumira ibisazi

Felix Nyangezi · Amakuru · 29 September 2026

Musanze: Imbwa zirenga 3,200 zarumye abantu mu Rwanda mu 2025, RBC ishyira imbaraga mu gukumira ibisazi

Mu gihe u Rwanda rukomeje urugamba rwo kurandura burundu indwara y’ibisazi by’imbwa, Akarere ka Musanze kahuriyemo Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima (RBC), abafatanyabikorwa n’abaturage mu gikorwa cyo kwizihiza Umunsi Mpuzamahanga wo Kurwanya Ibisazi, hibandwa ku gukingira imbwa no gukumira ko iyi ndwara yakwirakwira hagati y’abantu n’inyamaswa.

Ku wa 28 Nzeri 2026, ari na wo munsi isi yose yizihizaho Umunsi Mpuzamahanga wo Kurwanya Ibisazi, abaturage bo muri Musanze bazanye imbwa zabo mu gikorwa cyo kuzikingira, mu gihe iz’impwerume zakoneshwaga.

Iki gikorwa cyabereye mu Karere ka Musanze, kamwe mu Turere two mu Majyaruguru y’u Rwanda duturiye Pariki y’Igihugu y’Ibirunga, ahahurira ubuzima bw’abantu, amatungo n’inyamaswa zo mu gasozi. Abateguye iki gikorwa bashimangiye ko gukumira ibisazi bisaba ubufatanye bw’inzego zishinzwe ubuzima bw’abantu, ubuzima bw’inyamaswa n’ibidukikije.

Imbwa zirenga 3,200 zarumye abantu mu mwaka umwe

Imibare ya RBC igaragaza uburemere bw’iki kibazo mu Rwanda.

Mu mwaka wa 2025, abantu 3,227 barumwe n’imbwa mu gihugu hose. Muri bo, Musanze yari ku mwanya wa gatanu mu Turere twagaragayemo umubare munini w’abantu barumwe n’imbwa, aho habaruwe 216.

Muri uwo mwaka kandi, abantu batanu banduye ibisazi, bane muri bo barapfa.

Iyi mibare yatumye gukingira imbwa no gukomeza ubukangurambaga ku bijyanye no kwirinda kurumwa biba bimwe mu bikorwa by’ingenzi mu rugamba rwo kurandura iyi ndwara.

Kuki gukingira imbwa ari ingenzi?

Ibisazi ni indwara yandura hagati y’inyamaswa n’abantu kandi iyo ibimenyetso byayo bimaze kugaragara, akenshi irica.

Ikigo cy’Igihugu cy’Ubuzima kivuga ko imwe mu ngamba z’ingenzi mu kuyirwanya ari ugukingira imbwa, kuko imbwa ari zo zikunze kugira uruhare runini mu kwanduza abantu ibisazi.

Ku rwego mpuzamahanga, amakuru y’inzego z’ubuzima n’izishinzwe ubuzima bw’inyamaswa agaragaza ko gukingira imbwa ari imwe mu nzira z’ingenzi zo gukumira ibisazi byandurira ku mbwa.

Ni yo mpamvu gahunda yo gukingira imbwa ikomeje gushyirwa imbere mu Rwanda, hamwe no kubarura imbwa, gukangurira abazifite kuzitaho neza no gukumira izishobora kuba ikibazo ku baturage.

Musanze iri mu Turere twitabwaho cyane

Kuba Musanze ituriye Pariki y’Igihugu y’Ibirunga bituma ikibazo cy’imikoranire hagati y’abantu, amatungo n’inyamaswa zo mu gasozi gifatwa nk’ikintu gisaba ubufatanye bw’inzego zitandukanye.

Ni muri urwo rwego ibikorwa byabereye i Musanze byahujwe n’uburyo bwa One Health, busobanura ko ubuzima bw’abantu, ubw’inyamaswa n’ubw’ibidukikije bifitanye isano kandi ko ibibazo by’indwara nk’ibisazi bidakwiye gukemurwa n’urwego rumwe rwonyine.

Mu Rwanda, iyi gahunda yo gukorera hamwe imaze no gushyirwa mu buryo bw’ikoranabuhanga. Mu 2025, igihugu cyatangije uburyo bwa e-IDSR mu rwego rw’ubuzima bw’inyamaswa n’inyamaswa zo mu gasozi, kugira ngo amakuru ku ndwara zishobora kwandura hagati y’abantu n’inyamaswa atangwe kandi akurikiranwe mu gihe. Ibisazi biri mu ndwara esheshatu zashyizwe imbere muri ubu buryo bwo gukurikirana indwara.

Rwanda yashyize intego ya 2030

Rwanda ifite intego yo kurandura ibisazi byandurira ku mbwa bitarenze umwaka wa 2030.

Kugira ngo iyo ntego igerweho, gahunda zirimo gukingira imbwa, gukurikirana indwara, gukangurira abaturage kwirinda kurumwa no gutanga amakuru ku gihe ku mbwa zikekwa ko zishobora kuba zanduye.

Ku muntu warumwe n’imbwa cyangwa undi mw animal ukekwa kuba afite ibisazi, kwihutira gushaka ubuvuzi ni ingenzi. WHO ishimangira ko ibisazi bishobora gukumirwa iyo ingamba z’ubuvuzi zitangiye ku gihe nyuma yo guhura n’inyamaswa ishobora kuba yanduye.

Ubutumwa bugenewe abafite imbwa

Muri iki gikorwa, ubutumwa bwibanze ku bafite imbwa n’abaturage muri rusange ni uko kurinda imbwa atari ukurinda nyirayo gusa, ahubwo ari no kurinda umuryango ndetse n’abaturanyi.

Imbwa igomba gukingirwa ku gihe, ikitabwaho neza kandi ikagenzurwa kugira ngo itagira uruhare mu gukwirakwiza indwara.

Umunsi Mpuzamahanga wo Kurwanya Ibisazi wa 2026 ufite insanganyamatsiko igira iti “Stronger Together”, ishimangira ko kurandura ibisazi bisaba ko inzego z’ubuzima bw’abantu n’iz’inyamaswa, abafatanyabikorwa ndetse n’abaturage bakorera hamwe.

Kuri Musanze, ubutumwa bw’uyu munsi bwahurije hamwe imibare y’abarumwe n’imbwa, ibikorwa byo gukingira no gukonesha imbwa ndetse n’ubukangurambaga bugamije kugera ku ntego y’u Rwanda yo kurandura ibisazi byandurira ku mbwa.

Kandi mu gihe imibare y’abantu barumwe n’imbwa ikomeje kwerekana ko ikibazo kigihari, gukingira imbwa no gutanga amakuru ku gihe bikomeje kuba bimwe mu bikoresho by’ingenzi mu kurinda ubuzima bw’Abanyarwanda.