Inkomoko ya Nyakanga na kanama (July na August): Amateka y’amazina y’amezi

Ese wari Uziko ukwezi kwa 9 kwahoze ari uka 7, ukwezi kwa 10 kwahoze ari ukwa 8, ukwa 11 kwahoze ari ukwa 10 Ukwa 12 ko kwahoze ari 10 kuko September biva Muri septem bisobanuye 7, October biva Muri oct bisobanuye 8 naho November biva Muri Nona bisobanuye 9 Noneho December biva Muri Dec bisobanuye 10.

Nonese kuki ayo meze yahinduye ibyicaro Ariko nyahindure amazina tugendeye kuri kalendari ya Geregori n’ibisigisigi mu mateka dusanga hari abami b’abami b’i Roma batumye bigenda bityo.

Iyo urebye kuri kalendari ukabona (Nyakanga na kanama) July na August bikurikirana, ushobora kubifata nk’amazina asanzwe y’amezi. Ariko inyuma yayo hari amateka y’abategetsi b’Abaroma, impinduka zikomeye mu ngengabihe n’urugendo rw’imyaka irenga 2,000.

Hari amazina tumenyera kuvuga buri munsi ku buryo tudatekereza no kubaza aho yaturutse.

Muri yo harimo (Nyakanga na kanama) July na August.

Ni amezi abiri y’ingenzi mu ngengabihe ikoreshwa henshi ku isi, ariko amazina yayo ntabwo yatangiye ari uko yitwa. Mbere y’uko (Nyakanga na kanama) July na August bigera kuri kalendari tumenyereye, ayo mezi yari afite andi mazina kandi yari afite imyanya itandukanye n’iyo afite uyu munsi.

Ikibazo ni kimwe: ni iki cyatumye Quintilis na Sextilis zicika, zigahinduka (Nyakanga na kanama) July na August?

Igisubizo gisubiza amaso inyuma mu mateka y’Abaroma, aho ingengabihe yari yaragiye ihinduka, mbere y’uko Julius Caesar ayivugurura maze nyuma y’urupfu rwe amazina y’ayo mezi agahinduka.

Mbere ya (Nyakanga na kanama) July na August, ayo mezi yitwaga iki?

Mu ngengabihe ya kera y’Abaroma, ukwezi ubu kwitwa July kwitwaga Quintilis, naho August kwitwaga Sextilis.

Aya mazina yari afite aho ahuriye n’imibare.

Quintilis yaturukaga ku ijambo ry’Ikilatini quinque, risobanura gatanu, naho Sextilis rikomoka kuri sex, risobanura gatandatu.

Ibi ntibitangaje iyo usubiye mu buryo Abaroma ba kera babaraga amezi.

Mu gihe cya mbere, umwaka w’Abaroma watangiraga muri Werurwe. Bityo Quintilis ikaba ukwezi kwa gatanu, Sextilis ikaba ukwa gatandatu.

Nyuma, Mutarama na Gashyantare byaje gushyirwa mu ntangiriro z’umwaka, bituma ayo mazina ashingiye ku mibare atongera guhuza n’imyanya ayo mezi yari afite.

Ni yo mpamvu n’uyu munsi hari amazina y’amezi asa n’aho atajyanye n’umwanya afite.

September, nk’urugero, ikomoka ku septem, risobanura karindwi, nyamara ubu ni ukwezi kwa cyenda.

October rikomoka ku munani, ariko ubu ni ukwezi kwa cumi.

November rikomoka ku cyenda, ariko ubu ni ukwezi kwa cumi na kumwe.

December rikomoka ku icumi, ariko ubu ni ukwezi kwa cumi na kabiri.

Ariko inkuru ya July na August yo ifite ikindi gice gikomeye: amazina yayo yaje guhindurwa yitirirwa abantu babiri bakomeye mu mateka ya Roma.

Julius Caesar yahinduye byinshi ku ngengabihe

Mu kinyejana cya mbere mbere ya Yesu, ingengabihe y’Abaroma yari imaze kugira ikibazo cyo kutajyana neza n’ibihe by’umwaka w’izuba.

Julius Caesar, umwe mu bayobozi bakomeye b’Abaroma, yahise atangiza ivugurura rikomeye ry’ingengabihe.

Mu mwaka wa 46 mbere ya Yesu, hashyizweho ingengabihe nshya izwi nka Julian calendar, yari igamije guhuza neza iminsi n’umwaka w’izuba. Ivugurura ryatumye umwaka ugira iminsi 365, hakongerwamo umunsi wa kabiri muri Gashyantare mu myaka yagenwe kugira ngo itandukaniro hagati y’ingengabihe n’umwaka w’izuba rigabanuke.

Ivugurura ryari rinini ku buryo umwaka wa 46 mbere ya Yesu wabaye umwaka udasanzwe, kuko hongewemo iminsi myinshi kugira ngo ingengabihe isubizwe ku murongo.

Ariko Julius Caesar ntiyahinduye gusa uburyo iminsi n’imyaka byabarwaga.

Yasize n’izina rye ku ngengabihe.

Quintilis ihinduka July

Julius Caesar amaze kwicwa, ukwezi kwa Quintilis, ukwezi yari yaravukiyemo, kwaje kwitirirwa izina rye.

Quintilis ihinduka Julius, izina ryaje kuvamo July mu ndimi z’Iburengerazuba.

Ni ukuvuga ko iyo umuntu avuze July, aba akoresha izina rifite inkomoko kuri Julius Caesar.

Ni amateka yatangiye i Roma ya kera ariko akomeza kubaho mu buzima bwa none.

Ariko hari undi muntu wari ugiye kugira umwanya kuri kalendari.

Augustus.

Sextilis ihinduka August

Nyuma ya Julius Caesar, haje Augustus, wari umwe mu bantu bagize uruhare rukomeye mu mateka y’Abaroma.

Yabanje kumenyekana nka Gaius Octavius, nyuma azwi nka Octavian, maze ahabwa izina rya Augustus.

Mu mwaka wa 27 mbere ya Yesu, yabaye umutegetsi wa mbere w’Ingoma y’Abaroma.

Nyuma, mu mwaka wa 8 mbere ya Yesu, ukwezi kwa Sextilis kwaje kwitirirwa Augustus, maze kuba Augustus, izina ryaje kuvamo August.

Bityo, mu ngengabihe umuntu areba uyu munsi, haba hihishemo amateka y’abategetsi babiri:

July — Julius Caesar.

August — Augustus.

Ayo mazina yombi yavuye ku bantu babayeho mu gihe cya Roma ya kera, ariko imyaka ibihumbi ishize ntiyatumye azimira.

Ese koko Augustus yongereye August iminsi kugira ngo ingana na July?

Iki ni kimwe mu bintu byagiye bivugwa cyane ku mateka ya August.

Hari inkuru ivuga ko Augustus yaba yarashatse ko ukwezi kwitiriwe izina rye kugira iminsi 31, kimwe na July, kugira ngo atagaragara nk’uwahawe ukwezi gafite iminsi mike ugereranyije n’ukwa Julius Caesar.

Ariko iki gitekerezo kigomba kuvugwa mu bwitonzi.

Amateka y’ingengabihe ya Julian agaragaza ko ivugururwa ryakozwe ku buryo imiterere y’iminsi y’ayo mezi yageze ku buryo buzwi uyu munsi; bityo inkuru ivuga ko Augustus ubwe yahinduye umubare w’iminsi ya August kugira ngo arengere Julius Caesar ntikwakagombye gufatwa nk’ikintu cyemejwe nta mpaka.

Ibi ni ingenzi kuko amateka meza atandukanya ibihamwa n’inyandiko n’ibitekerezo byagiye bisakara uko imyaka yagiye ihita.

Kuki July na August bikurikirana?

Igisubizo kiri mu mateka y’ayo mazina.

Quintilis yari ukwezi kwa gatanu mu buryo bwa kera bw’Abaroma, naho Sextilis ikaba ukwa gatandatu.

Nyuma y’impinduka z’ingengabihe, amazina y’ayo mezi yarahindutse: Quintilis iba Julius, naho Sextilis iba Augustus.

Iyo gahunda y’amazina ni yo yaje gukomeza kugeza ku ngengabihe ikoreshwa muri iki gihe.

Ni yo mpamvu uyu munsi tubona:

June → July → August → September.

Ariko inyuma y’uruhererekane rw’aya mazina hari amateka maremare y’Abaroma.

Ndetse na Julian calendar ntiyabaye iya nyuma

Ivugurura rya Julius Caesar ryari igisubizo gikomeye ku bibazo byari biri mu ngengabihe y’Abaroma, ariko na ryo ntiryari ritunganye burundu.

Umwaka wa Julian wabazwe nk’ufite impuzandengo y’iminsi 365.25, mu gihe umwaka w’ibihe by’izuba ugira hafi 365.24237. Iryo tandukaniro rito ryagiye ryiyongera uko ibinyejana byashiraga.

Mu gihe kirekire, byatumye amatariki y’ingengabihe agenda atandukana buhoro buhoro n’ibihe by’ikirere.

Ni ho haje indi mpinduka ikomeye.

Mu mwaka wa 1582, Papa Gregory XIII yatangije ivugururwa ryaje kuvamo Gregorian calendar, ari yo ngengabihe ikoreshwa cyane ku isi muri iki gihe.

Nubwo ingengabihe yari ivuguruwe, amazina ya July na August yarakomeje.

Amazina asa n’amagambo asanzwe, ariko afite amateka maremare

Iyo umuntu afunguye telefone akareba itariki, cyangwa akandikisha inyandiko agashyiraho July cyangwa August, akenshi ntabwo atekereza ku mateka y’ayo magambo.

Nyamara ayo mazina yatangiriye mu isi ya Roma ya kera.

July yatangiye ari Quintilis, mbere yo kwitirirwa Julius Caesar.

August yatangiye ari Sextilis, mbere yo kwitirirwa Augustus.

Ibyo bivuze ko ingengabihe atari urutonde rw’iminsi gusa.

Ni nk’igitabo cy’amateka, aho amazina y’amezi ari ibice by’inkuru y’abantu, imiryango, imico n’imyanzuro y’abategetsi yabayeho kera cyane.

Kandi ahari igitangaje kurushaho ni iki:

Iyo ugeze muri July cyangwa August uyu munsi, uba ukoresha amazina yatangiye mu mateka y’Abaroma ya kera, nubwo benshi mu bayavuga batamenya ko bafite aho bahuriye na Julius Caesar na Augustus.

Igihe kirahinduka.

Ingengabihe ziravugururwa.

Abategetsi baragenda.

Ariko rimwe na rimwe, amazina yabo akomeza kubaho mu buzima bwa buri munsi bw’abantu nyuma y’imyaka ibihumbi.

Kuri July na August (Nyakanga na kanama), ni ko byagenze.