Ibintu 10 umubyeyi akwiye kwitaho cyane kuva atwite kugeza abyaye, umwana agakura neza
Abahanga mu by’ubuzima bavuga ko umubyeyi ashobora gufasha umwana we gutangira ubuzima neza afata ingamba kuva akimara kumenya ko atwite, ndetse zimwe muri zo zikaba ari ingenzi no mbere yo gusama. Rubavu Today igiye kugufasha kumenya ibintu 10 by'ibanze byo kwitaho. 1. Umubyeyi akwiye gutangira gukurikirana inda hakiri kare: Ak imara kumenya ko atwite, ni ngombwa kujya ku kigo nderabuzima cyangwa kwa muganga kugira ngo atangire gukurikiranwa. Ntabwo ari byiza gutegereza ko inda iba nini cyangwa ko umubyeyi agira ikibazo. WHO isaba ko umugore utwite ahabwa ubufasha n’ubugenzuzi bw’abakozi b’ubuzima inshuro nyinshi mu gihe cy’inda, kugira ngo ubuzima bwe n’ubw’umwana bikurikiranwe kandi ibibazo bishoboka bifatwe hakiri kare. Muri izi gahunda umubyeyi ashobora gupimwa umuvuduko w’amaraso, amaraso n’inkari, gukurikiranwa ibiro ndetse n’imikurire y’umwana. Gukurikiranwa neza bituma ibibazo bishobora gutera umubyeyi cyangwa umwana ibyago bitahwa hakiri kare. 2. Umubyeyi akwiye kurya indyo yuzuye kandi itandukanye: Mu gihe atwite, umubyeyi ntakwiye kwibanda gusa ku kurya byinshi, ahubwo akwiye kurya ibiribwa bitandukanye kandi bifite intungamubiri. Abahanga mu by’ubuzima basaba ko indyo y’umugore utwite iba irimo imboga, imbuto, ibinyampeke, ibinyamisogwe nk’ibishyimbo, amagi, amafi, inyama, amata n’ibiyakomokaho, ndetse n’ubunyobwa n’izindi mbuto. Ibi bifasha umubyeyi kubona intungamubiri akeneye no gufasha umwana gukura neza mu nda. Ni ngombwa kandi kwirinda kurya ibiribwa bidafite isuku cyangwa bitateguwe neza kuko bishobora gutera indwara zishobora kugira ingaruka ku mubyeyi no ku mwana. 3. Umubyeyi akwiye gufata fer na folic acid mu gihe abitegetswe n’abaganga. Fer na folic acid ni ingenzi cyane mu gihe cyo gutwita. Fer ifasha umubiri gukora amaraso ahagije, mu gihe folic acid ifasha mu mikurire myiza y’umwana cyane cyane mu ntangiriro z’inda. WHO isaba ko abagore batwite bahabwa inyongera ya fer na folic acid buri munsi hakurikijwe amabwiriza y’abakozi b’ubuzima. Umubyeyi ntakwiye kwifatira inyongera cyangwa imiti uko abyiboneye, ahubwo akwiye gukurikiza ibyo yandikiwe cyangwa yagiriwe inama n’umukozi w’ubuzima. 4. Umubyeyi akwiye kwirinda inzoga, itabi n’ibiyobyabwenge: Ibi ni bimwe mu bintu bishobora gushyira mu kaga ubuzima bw’umwana uri mu nda. Abahanga bavuga ko inzoga, itabi n’ibiyobyabwenge bishobora kongera ibyago byo kubyara umwana atagejeje igihe, kuvuka afite ibiro bike, kugira ibibazo by’imikurire cyangwa izindi ngaruka zikomeye ku buzima. Umubyeyi kandi akwiye kwirinda umwotsi w’itabi ndetse no gukoresha imiti cyangwa imiti gakondo atabanje kugisha inama umukozi w’ubuzima. Mu gihe cyo gutwita, kurinda umwana bisaba ko umubyeyi yirinda ibintu bishobora kumugirira nabi we cyangwa umwana. 5. Umubyeyi akwiye gukurikiza gahunda zose z’ubuvuzi n’inkingo agirwa inama: Mu gihe atwite, hari indwara zishobora kugira ingaruka ku buzima bw’umubyeyi no ku mwana, ni yo mpamvu ari ngombwa gukurikiza ibizamini n’inama ahabwa n’abakozi b’ubuzima. Umubyeyi akwiye kubwira muganga imiti yose asanzwe afata, kandi ntatangire cyangwa ngo ahagarike umuti atabanje kubiganiraho n’umukozi w’ubuzima. N’inkingo zemewe mu gihe cyo gutwita zigomba gufatwa hakurikijwe gahunda y’igihugu n’inama z’abaganga, kuko hari izishobora kurinda umubyeyi n’umwana indwara zimwe na zimwe. 6. Umubyeyi akwiye gukora imyitozo ikwiye, kuruhuka no kwita ku buzima bwo mu mutwe: Gutwita ntibisobanuye ko umubyeyi agomba kureka buri gikorwa cyose, keretse iyo hari impamvu y’ubuvuzi ibimusaba. Ku mugore ufite inda imeze neza, imyitozo ngororamubiri ikwiye ishobora kugira akamaro, ariko igomba gukorwa hakurikijwe uko ubuzima bwe buhagaze n’inama y’umukozi w’ubuzima. Umubyeyi kandi akwiye kubona umwanya uhagije wo kuruhuka no gusinzira, kwirinda imirimo ivunanye no gushaka ubufasha igihe yumva afite umunaniro ukabije. N’ubuzima bwo mu mutwe ntibukwiye kwirengagizwa, kuko guhangayika bikabije, agahinda gakomeye cyangwa ubwoba bukabije bishobora gutuma umubyeyi akenera ubufasha bw’umukozi w’ubuzima. 7. Umubyeyi akwiye kumenya ibimenyetso bishobora kugaragaza ko hari ikibazo: Hari ibimenyetso umubyeyi atagomba kwirengagiza mu gihe atwite. Kuva amaraso, kubabara cyane mu nda, kubabara umutwe bikabije, kubona ibihu, kubyimba bitunguranye, kugira umuriro ukabije cyangwa kubona impinduka mu mikurire n’imigendere y’umwana ni bimwe mu bimenyetso bishobora gusaba ko umubyeyi yihutira gushaka ubufasha bw’ubuvuzi. Iyo umubyeyi abonye ikimenyetso kidasanzwe, ntabwo akwiye gutegereza ko gahunda ye isanzwe yo kwisuzumisha igera, ahubwo akwiye kwegera ikigo nderabuzima cyangwa muganga vuba. 8. Umubyeyi akwiye gutegura kubyara hakiri kare: Gutegura kubyara ni igice cy’ingenzi cyo kurinda umutekano w’umubyeyi n’umwana. Umubyeyi akwiye kumenya aho azabyarira, uburyo azagerayo igihe cyo kubyara, umuntu uzamuherekeza n’ibindi bikenewe. Ni byiza kandi ko umuryango, cyane cyane se w’umwana, amenya gahunda yo kubyara kugira ngo umubyeyi atazagira ikibazo cyo kubona ubufasha igihe cyo kubyara kigeze. Kubyarira ahantu hari abakozi b’ubuzima babifitiye ubumenyi bifasha ko ibibazo bishobora kuvuka mu gihe cyo kubyara bibonerwa igisubizo vuba. 9. Umwana akimara kuvuka, umubyeyi akwiye gutangira kumwonsa hakiri kare: WHO na UNICEF basaba ko umwana ashyirwa ku gituza cya nyina, uruhu rwabo rugakoranaho, akimara kuvuka igihe nta mpamvu y’ubuvuzi ibibuza, kandi konsa bigatangira mu isaha ya mbere nyuma yo kuvuka. Ibi bifasha umwana kubona amata ya mbere yitwa colostrum, aba akungahaye ku ntungamubiri n’ibintu bifasha umubiri w’umwana kwirinda indwara. Gushyira umwana ku gituza kandi bifasha kubaka umubano ukomeye hagati y’umubyeyi n’umwana no gufasha umwana kugumana ubushyuhe bw’umubiri. 10. Mu mezi atandatu ya mbere, umwana akwiye konswa gusa no gukurikiranwa neza: WHO na UNICEF basaba ko umwana ahabwa amashereka gusa mu mezi atandatu ya mbere, nta mazi, amata y’inka, igikoma cyangwa ibindi biribwa n’ibinyobwa, keretse iyo hari impamvu yihariye y’ubuvuzi yatanzwe n’umukozi w’ubuzima. Umwana akwiye konswa igihe abishakiye, ku manywa na nijoro. Iyo yujuje amezi atandatu, hatangira ibiryo byunganira amashereka, bigategurwa neza kandi bikagira intungamubiri zitandukanye, mu gihe konsa bikomeza kugeza ku myaka ibiri cyangwa kurenga. Umubyeyi kandi akwiye gukurikiza gahunda y’inkingo, kujyana umwana ku isuzuma ry’imikurire no gushaka ubufasha bw’ubuzima igihe abonye ikintu kidasanzwe. Umwana muzima atangirira ku mubyeyi wita ku buzima bwe Kwita ku mwana ntibitangira umunsi avukiyeho. Bitangira igihe umubyeyi atwite, ndetse ubuzima bw’umwana bushobora kugira aho buhuriye n’imyitwarire y’umubyeyi kuva mu ntangiriro z’inda. Kurya neza, gukurikiranwa n’abakozi b’ubuzima, gufata inyongera zanditswe n’abaganga, kwirinda inzoga n’itabi, kumenya ibimenyetso by’akaga, gutegura kubyara neza no konsa umwana hakiri kare ni zimwe mu ntambwe z’ingenzi zishobora gufasha umwana gutangira ubuzima neza. Kandi inshingano zo kurera umwana ntizireba nyina wenyine. Se w’umwana n’abandi bagize umuryango bakwiye gufasha umubyeyi kubona ibyo akeneye, kumworohereza imirimo, kumufasha kugera kwa muganga no kumuba hafi mu gihe atwite na nyuma yo kubyara. Iyo umuryango wose ufashe uruhare mu kwita ku mubyeyi, uba ugize uruhare mu kubaka ejo hazaza h’umwana.