Amateka aranditswe: U Rwanda rugiye kwakira irushanwa rikomeye ku Isi rya Formula One
U Rwanda rugiye kwakira irushanwa rya Formula 1 African Grand Prix, rizaba ari amateka mashya mu rugendo rw’igihugu rwo kwiyubakira izina mu mikino mpuzamahanga, ubukerarugendo n’ishoramari. Amakuru yatangajwe ku wa 13 Ukwakira 2026 yemeza ko Formula 1 yagiranye n’u Rwanda amasezerano y’imyaka 10 yo kwakira iri siganwa, riteganyijwe gutangira mu ntangiriro z’imyaka ya 2030. Iyi ni intambwe ikomeye ku Rwanda no ku mugabane wa Afurika muri rusange, kuko Formula 1 iheruka gukinirwa muri Afurika mu 1993, ubwo Afurika y’Epfo yakiraga irushanwa ryabereye kuri Kyalami Circuit, hafi ya Johannesburg. Nyuma y’imyaka irenga 30, uyu mugabane ugiye kongera kugira irushanwa kuri kalendari y’iri rushanwa rizwi ku isi hose. I Bugesera hagiye kubakwa ikibuga cyihariye cya Formula 1 Kwamamaza iri rushanwa ntibizagarukira ku matora cyangwa ku gutangaza amasezerano gusa. Hazubakwa ikibuga cyihariye kizubahiriza ibisabwa n’ishyirahamwe mpuzamahanga ry’imodoka, FIA, kugira ngo kibashe kwakira amarushanwa yo ku rwego rwo hejuru. Iki kibuga kizaba giherereye i Bugesera, hafi y’aho ikibuga cy’indege mpuzamahanga kiri kubakwa kizaba kiri, nko mu birometero 40 uvuye mu Mujyi wa Kigali. Umushinga uteganyijwe gukorwa ku buryo ikibuga gihuzwa n’imiterere y’ahantu, harimo imisozi n’ahamanuka, bikaba byitezwe ko bizongerera abashoferi imbogamizi n’abafana ibyishimo byo gukurikirana isiganwa.  Kwamamaza umushinga w’iki kibuga kandi bigaragaza ko u Rwanda rutifuza kwakira isiganwa rimwe gusa, ahubwo ko rushaka kubaka ibikorwa remezo bizajya bikoreshwa no mu bindi bikorwa birimo ibitaramo, imurikagurisha n’ibindi birori binini. Ubuyobozi bw’Ikigo cy’Igihugu cy’Iterambere, RDB, bwagaragaje ko icyo kibuga giteganyijwe kwakira abantu bagera ku 100.000, kikazaba ari ahantu hashobora gukoreshwa mu bikorwa bitandukanye umwaka wose. Ni amahirwe mashya ku bukerarugendo n’ubukungu Kwakira Formula 1 bishobora gufasha u Rwanda kongera umubare w’abasura igihugu, gukurura abashoramari no guteza imbere ibikorwa by’ubucuruzi bijyanye n’amahoteli, ubwikorezi, amafunguro, imyidagaduro n’izindi serivisi. Abafana, amakipe, abakozi n’abafatanyabikorwa ba Formula 1 bazajya baturuka mu bihugu bitandukanye, bityo iri rushanwa rikazaba n’umwanya wo kumenyekanisha u Rwanda ku rwego mpuzamahanga. Perezida Paul Kagame yavuze ko aya masezerano y’imyaka 10 ari ishoramari mu hazaza h’u Rwanda, kuko umushinga w’ikibuga cya Formula 1, hamwe n’ikibuga cy’indege kiri kubakwa i Bugesera, byitezweho kuzana imirimo, ubumenyi bushya, ubukerarugendo n’amahirwe y’ubucuruzi. Icyakora, inyungu z’ubukungu ziteganyijwe zizaterwa n’uko umushinga uzashyirwa mu bikorwa, amafaranga uzatwara, uruhare rw’abikorera n’uburyo amahirwe azagera ku baturage n’ibigo by’imbere mu gihugu. Formula 1 igiye kongera guha Afurika umwanya ku rwego rw’isi Formula 1 ni rimwe mu marushanwa akomeye kandi akurikirwa cyane mu mukino wo gusiganwa mu modoka. Kuba igiye kongera gukinirwa muri Afurika ni ibintu byari bimaze igihe byifuzwa n’abafana benshi, barimo Lewis Hamilton, umwe mu bashoferi bakomeye muri uyu mukino, wagiye agaragaza ko Afurika ikwiye kongera kwakira iri rushanwa. Umuyobozi wa Formula 1, Stefano Domenicali, yatangaje ko aya masezerano ari intambwe ikomeye, ashimangira ko kugaruka muri Afurika bizafasha uyu mukino kugera ku bafana benshi ku isi. U Rwanda ruzaba igihugu cya gatatu cyo muri Afurika cyakiriye irushanwa rya Formula 1 kuva iri rushanwa ryatangira mu 1950, nyuma ya Maroc yakiriye irushanwa mu 1958 na Afurika y’Epfo iheruka kuryakira mu 1993 nk'uko Rubavu Today ibicyesha Reuters. Ni ryari isiganwa rya mbere rizabera mu Rwanda? Nubwo amasezerano y’imyaka 10 yamaze gutangazwa, itariki nyayo isiganwa rya mbere rizaberaho ntiratangazwa. Biteganyijwe ko rizatangira mu ntangiriro z’imyaka ya 2030, nyuma y’uko ikibuga cyihariye cya Formula 1 i Bugesera kirangiye kubakwa. Andi makuru arimo ingengabihe y’imirimo yo kubaka ikibuga n’iminsi isiganwa rizajya rimara azatangazwa mu gihe kiri imbere. Kuri benshi, aya masezerano si ukuza kw’isiganwa ry’imodoka gusa. Ni amahirwe yo kongera kugaragaza ubushobozi bwa Afurika mu kwakira ibikorwa mpuzamahanga, guteza imbere impano z’abakiri bato mu by’ikoranabuhanga n’ubukanishi, no gukurura ibikorwa by’ubucuruzi bishobora kuramba birenze umunsi w’isiganwa. U Rwanda ubu rufite inshingano zo guhindura aya masezerano umushinga ugaragara mu bikorwa, ukabyara amahirwe ku baturage, abashoramari n’urubyiruko, kugira ngo Formula 1 izasige umurage urambye mu gihugu no mu karere.